Shloka 9
सूक्ष्मभूत-भूतात्मविज्ञानम्
Knowing the subtle principle and the bhūtātman through yoga
जैसे डरे हुए हाथी भागकर किसी जलाशयमें प्रवेश कर जाते हैं, फिर सहसा निकलकर अपने पूर्व स्थानको नहीं लौटते उसी प्रकार जिस पुरुषमें दूसरोंके कहे हुए निन्दात्मक या प्रशंसात्मक वचन समा जाते हैं, परंतु प्रत्युत्तरके रूपमें वे वापस पुनः नहीं लौटते अर्थात् जो किसीकी की हुई निन्दा या स्तुतिका कोई उत्तर नहीं देता, वही संन्यास- आश्रममें निवास कर सकता है ।। नैव पश्येन्न शृणुयादवाच्यं जातु कस्यचित् | ब्राह्मणानां विशेषेण नैव ब्रूयात् कथंचन,संन्यासी किसीकी निन्दा करनेवाले पुरुषकी ओर आँख उठाकर देखे नहीं, कभी किसीका निन्दात्मक वचन सुने नहीं तथा विशेषत:ः ब्राह्मणोंके प्रति किसी प्रकार न कहने योग्य बात न कहे
vyāsa uvāca | yathā bhītā gajā dhāvitvā kasyacid jalāśaye praviśanti, tataḥ sahasā niṣkramya na punar eva svapūrvasthānaṃ pratyāgacchanti; tathā yasmin puruṣe pareṣāṃ nindā-praśaṃsā-vākyāni līyante, na ca prativacanatvena punar nirgatāni bhavanti—yaḥ kṛtāyā nindāyāḥ stutyā vā kiñcid uttaraṃ na dadāti sa eva saṃnyāsāśrame vasituṃ śaknoti || naiva paśyen na śṛṇuyād avācyaṃ jātu kasyacit | brāhmaṇānāṃ viśeṣeṇa naiva brūyāt kathaṃcana ||
व्यास म्हणाले—जसे भयभीत हत्ती धावून एखाद्या जलाशयात शिरतात आणि मग सहसा बाहेर येऊन आपल्या पूर्वस्थानी परत जात नाहीत; तसेच ज्याच्या अंतःकरणात दुसऱ्यांची निंदा वा स्तुतीची वचने सामावतात, पण प्रत्युत्तररूपाने परत बाहेर येत नाहीत—म्हणजे जो निंदा-स्तुतीला काहीही उत्तर देत नाही—तोच संन्यासाश्रमात राहण्यास योग्य आहे. संन्यासी निंदा करणाऱ्या पुरुषाकडे डोळे उचलूनही पाहू नये; कधीही कोणाचे अवाच्य वचन ऐकू नये; आणि विशेषतः ब्राह्मणांविषयी कोणत्याही प्रकारे अनुचित बोलू नये।
व्यास उवाच