Shloka 24
सूक्ष्मभूत-भूतात्मविज्ञानम्
Knowing the subtle principle and the bhūtātman through yoga
जिसका जीवन धर्मके लिये और धर्म भगवान् श्रीहरिके लिये होता है, जिसके दिन और रात धर्म-पालनमें ही व्यतीत होते हैं, उसे देवता ब्रह्मज्ञ मानते हैं ।।
nirāśiṣam anārambhaṁ nirnamaskāram astutim | nirmukte bandhanaiḥ sarvais taṁ devā brāhmaṇaṁ viduḥ ||
व्यास म्हणाले—जो ब्राह्मण अपेक्षा‑कामा रहित, सर्व प्रकारच्या आरंभांपासून निवृत्त, नमस्कार‑स्तुती व प्रशंसा‑लालसेपासून दूर, आणि सर्व बंधनांतून मुक्त असतो, त्यालाच देव ब्रह्मज्ञ मानतात. ज्याचे जीवन धर्मासाठी आणि धर्म भगवान श्रीहरीसाठी असतो; ज्याचे दिवस‑रात्र धर्मपालनातच जातात—तोच खरा ब्रह्मवेत्ता होय.
व्यास उवाच
Educational Q&A
A true Brahman-knower is defined by inner freedom: absence of desire for results, non-initiation of worldly projects driven by craving, indifference to social honor (salutations) and praise, and release from all forms of bondage. Spiritual authority is measured by detachment and dharma-centered living, not by external recognition.
In Śānti Parva’s instruction on peace and right conduct after the war, Vyāsa articulates criteria by which the divine (devāḥ) ‘know’ or acknowledge a genuine brāhmaṇa/Brahma-jñānī—highlighting renunciation and freedom from attachment as marks of realized wisdom.