Shloka 6
नियतो नियताहार: षष्ठ भुक्तो5प्रमत्तवान् | तदग्निहोत्रं ता गावो यज्ञाज़नि च सर्वश:,वानप्रस्थी पुरुष नियमके साथ रहे, नियमानुकूल भोजन करे। दिनके छठे भाग अर्थात् तीसरे पहरमें एक बार अन्न ग्रहण करे और प्रमादसे बचा रहे। गृहस्थाश्रमकी ही भाँति अन्निहोत्र, वैसी ही गो-सेवा तथा उसी प्रकार यज्ञके सम्पूर्ण अंगोंका सम्पादन करना वानप्रस्थका धर्म है
niyato niyatāhāraḥ ṣaṣṭha-bhukto ’pramattavān | tad agnihotraṃ tā gāvo yajñāṅgāni ca sarvaśaḥ |
व्यास म्हणाले—वानप्रस्थ पुरुष संयमी राहावा व नियमाप्रमाणेच आहार घ्यावा. दिवसाच्या सहाव्या भागी, म्हणजे ठरलेल्या वेळी, एकदाच भोजन करावे आणि प्रमाद टाळावा. गृहस्थाप्रमाणे अग्निहोत्र, तशीच गोसेवा आणि यज्ञाची सर्व अंगे यथाविधी पार पाडणे—हा वानप्रस्थाचा धर्म आहे.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse defines vānaprastha-dharma as disciplined living: regulated food taken once daily at the prescribed time, constant vigilance against negligence, and continuation of key Vedic duties—agnihotra, care of cows, and full performance of sacrificial components—much as in the gṛhastha (householder) stage.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma, Vyāsa lays down practical observances for the forest-dweller stage of life, emphasizing restraint, attentiveness, and the maintenance of sacred and social responsibilities even after withdrawing from household life.