Shloka 6

कामबन्धन-निवृत्ति तथा शान्तिलक्षण-उपदेशः | Release from Desire-Bondage and the Marks of Peace

Devanagari script

प्राणी वा यदि वाप्राणी संस्कारं यजुषाहति । न दिवा प्रस्वपेज्जातु न पूर्वापररात्रिषु,यज्ञमें यजमान एवं हविष्य आदि सबका यजुर्वेदके मन्त्रसे संस्कार होना चाहिये। गृहस्थ पुरुष दिनमें कभी न सोये। रातके पहले और पिछले भागमें भी नींद न ले

Transliteration

prāṇī vā yadi vāprāṇī saṃskāraṃ yajuṣāhati | na divā prasvapet jātu na pūrvāpararātriṣu ||

Translation

व्यास म्हणाले—यज्ञात अर्पण प्राणी असो वा अप्राणी, त्याचा संस्कार यजुर्वेदाच्या मंत्रांनी विधिपूर्वक व्हावा. गृहस्थ पुरुषाने दिवसा कधीही झोपू नये; तसेच रात्रीच्या पूर्व व उत्तर प्रहरांतही निद्रेत आसक्त होऊ नये—यज्ञकर्म व धर्मयुक्त गृहस्थजीवनास अनुरूप जागरूकता राखावी.

Word by Word

प्राणीa living being

वाor

यदिif

वाor

अप्राणीa non-living thing

संस्कारम्consecration/rite of purification

यजुषाwith a Yajus (Yajurvedic formula)

आहतिstrikes/applies (performs upon)

नnot

दिवाby day / in daytime

प्रस्वपेत्should sleep

जातुever/at any time

नnot

पूर्वापररात्रिषुin the earlier and later parts of the night

Speaker

व्यास उवाच

Characters & Entities

Vyāsa

Yajurveda (Yajus)

saṃskāra (ritual consecration)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes