Shloka 23
Yoga-kṛtya (योककृत्य) — Vyāsa on Sense-Restraint, Obstacles, and Brahman-Realization
तपसा तदवाप्रोति यद्धूतं सूजते जगत् | स तद्धूतश्व सर्वेषां भूतानां भवति प्रभु:,तपस्यासे वह उस परमात्मसत्ताको भी प्राप्त कर लेता है, जिससे इस जगत्की सृष्टि होती है। तपसे परमात्मस्वरूप होकर मनुष्य समस्त प्राणियोंपर अपना प्रभुत्व स्थापित करता है
tapasā tad avāpnoti yad dhūtaṃ sūjate jagat | sa tad dhūtaś ca sarveṣāṃ bhūtānāṃ bhavati prabhuḥ ||
तपस्येने मनुष्य त्या शुद्ध, सूक्ष्म तत्त्वाला प्राप्त करतो ज्यापासून हे जगत् उत्पन्न होते. तपाने त्या शुद्ध अवस्थेशी एकरूप होऊन तो सर्व प्राण्यांवर प्रभुत्व प्राप्त करतो.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Tapas (disciplined austerity) purifies the practitioner and leads to realization of the subtle, purified source-principle from which the cosmos arises; from such inner purification comes true mastery—first over oneself, and consequently an authoritative influence over beings.
In the didactic setting of Śānti Parva, Vyāsa states a general doctrine: austerity is not mere hardship but a transformative purification that grants access to the causal principle of creation and yields spiritual sovereignty (prabhutva).