Shloka 713
योग–सांख्यसमन्वयः, रथोपमा, व्यक्त–अव्यक्तविवेकः
Yoga–Sāṃkhya Synthesis, Chariot Allegory, and the Vyakta–Avyakta Distinction
अदृश्यन्तार्यवर्णेषु शूद्राक्षापि तपोधना: । दानवोंके यहाँ जो व्यापारी हैं, वे सदा दूसरोंका धन ठग लेनेका ही विचार रखते हैं तथा ब्राह्मण, क्षत्रिय और वैश्योंमें शूद्र भी मिलकर तपोधन बन बैठे हैं
śakra uvāca | adṛśyantāryavarṇeṣu śūdrākṣā api tapodhanāḥ |
शक्र म्हणाले—आर्यवर्णांतही शूद्र-लक्षण असलेले काही जण तपोधन, म्हणजे तपस्येने समृद्ध, दिसून येतात. म्हणून बाह्य जातिचिन्हावरून अंतःस्थ गुण ठरत नाही; जन्म वा रूप नव्हे, तर संयम आणि आचरण यांवरूनच खरे मूल्य प्रकट होते.
शक्र उवाच
Educational Q&A
The verse stresses that spiritual excellence (tapas and disciplined conduct) can be found irrespective of social designation; ethical and ascetic merit is not guaranteed by ‘noble’ birth and can arise even where society least expects it.
Indra (Śakra) is making an observation about society and dharma: within the recognized varṇas, people identified as Śūdras are also seen as tapodhanas, highlighting the mismatch between external status and inner virtue.