Shloka 983
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
कालो हरति सम्प्राप्तो नदीवेग इव द्रुमम् “जैसे नदीका वेग सहसा बढ़कर किनारेके वृक्षका हरण कर लेता है। उसी प्रकार “यह आज करूँगा और वह कल पूरा करूँगा।” ऐसा कहनेवाले पुरुषका काल सहसा आकर हरण कर लेता है
kālo harati samprāpto nadī-vega iva drumam |
जसा नदीचा वेग अचानक वाढून काठचा वृक्ष उचलून नेतो, तसा “हे आज करीन, ते उद्या पूर्ण करीन” असे म्हणत राहणाऱ्या पुरुषाला काळ सहसा येऊन हरण करतो.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Do not rely on postponement. Life is uncertain, and when Time (death) arrives it can take one away abruptly; therefore one should act with urgency in dharma and meaningful duties.
In the Śānti Parva’s instruction section, Bhīṣma is advising Yudhiṣṭhira through moral counsel. Here he uses a vivid simile—an unexpected river surge uprooting a tree—to warn that Time can suddenly end a person’s plans.