Shloka 73

ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana

River-of-Saṃsāra Metaphor

Devanagari script

कालके उलट-फेरसे ही इस विचित्र जीवलोकमें तुम सबके आराध्य बन गये हो। भला बताओ तो तुम कौन-सा शुभ कर्म करके आज इन्द्र हो गये और हम कौन-सा अशुभ कर्म करके इन्द्रपदसे नीचे गिर गये ।। काल: कर्ता विकर्ता च सर्वमन्यदकारणम्‌ | नाशं विनाशमैश्वर्य सुखं दुःखं भवाभवौ

Transliteration

kālaḥ kartā vikartā ca sarvam anyad akāraṇam | nāśaṁ vināśam aiśvaryaṁ sukhaṁ duḥkhaṁ bhavābhavau ||

Translation

भीष्म म्हणाले—काळच कर्ता आहे आणि तोच विकर्ता; याखेरीज सर्व काही स्वतंत्र कारणाविना आहे. तोच काळ नाश-विनाश, ऐश्वर्य-समृद्धी, सुख-दुःख आणि प्राण्यांचा उदय-अस्त घडवितो.

Word by Word

कालःTime

कर्ताdoer, maker

विकर्ताundoer/alterer, transformer

चand

सर्वम्everything

अन्यत्other (thing)

अकारणम्causeless, without cause

नाशम्destruction

विनाशम्ruin, annihilation

ऐश्वर्यम्sovereignty, lordship, power

सुखम्happiness, pleasure

दुःखम्sorrow, pain

भवbecoming, existence (worldly life)

अभवौnon-existence; (as a pair with भव) existence and non-existence

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhishma

Kāla (Time)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes