Shloka 5
कालनिर्णयः, युगधर्मवर्णनम्, सृष्टिक्रमश्च
Time-Reckoning, Yuga-Dharma, and the Sequence of Creation
Devanagari script
बलिरवाच अनित्यमुपलक्ष्येह कालपर्यायधर्मत: । तस्माच्छक्र न शोचामि सर्व होवेदमन्तवत्
Translation
बली म्हणाला—हे शक्र! काळचक्राच्या स्वभावामुळे येथे सर्व काही परिवर्तनशील आहे; म्हणून मी यास अनित्य जाणून शोक करीत नाही, कारण हे सर्व जग अंतवान् (विनाशशील) आहे.
Word by Word
बलिःBali
बलिः:
Karta
TypeNoun
Rootबलि
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, Third, Singular, Parasmaipada
अनित्यम्impermanent (as)
अनित्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअनित्य
FormNeuter, Accusative, Singular
उपलक्ष्यhaving observed/considered
उपलक्ष्य:
TypeVerb
Rootउप-लक्ष्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage)
इहhere, in this world
इह:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootइह
काल-पर्याय-धर्मतःdue to the nature of time's succession/turning
काल-पर्याय-धर्मतः:
Karana
TypeNoun
Rootकाल + पर्याय + धर्म
FormMasculine, Ablative, Singular
तस्मात्therefore
तस्मात्:
TypeIndeclinable
Rootतद्
शक्रO Śakra (Indra)
शक्र:
Sampradana
TypeNoun
Rootशक्र
FormMasculine, Vocative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
शोचामिI grieve
शोचामि:
TypeVerb
Rootशुच्
FormPresent, First, Singular, Parasmaipada
सर्वम्all (this)
सर्वम्:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormNeuter, Nominative, Singular
हindeed (emphatic particle)
ह:
TypeIndeclinable
Rootह
वैindeed, surely
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
इदम्this
इदम्:
Karta
TypePronoun
Rootइदम्
FormNeuter, Nominative, Singular
अन्तवत्having an end, perishable
अन्तवत्:
TypeAdjective
Rootअन्तवत्
FormNeuter, Nominative, Singular
Speaker
श॒क्र उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes