Previous Verse
Next Verse

Shloka 24

Śrī–Indra–Bali Saṃvāda: The Departure and Fourfold Placement of Lakṣmī

अनात्मा ह्ात्मनो मृत्यु: क्लेशो मृत्युर्जरामय: । आत्मानं मन्यते मोहात्‌ तदसम्यक्‌ परं मतम्‌,आत्माके स्वरूपभूत शरीरका अभाव होना ही उसकी मृत्यु है। इस दृष्टिसे दुःख, वृद्धावस्था तथा नाना प्रकारके रोग--ये सभी आत्माकी मृत्यु ही हैं (क्योंकि इनके द्वारा शरीरका आंशिक विनाश होता रहता है)। फिर भी जो लोग आत्माको देहसे भिन्न मानते हैं, उनकी यह मान्यता बहुत ही असंगत है

anātmā hy ātmano mṛtyuḥ kleśo mṛtyur jarāmayaḥ | ātmānaṃ manyate mohāt tad asamyak paraṃ matam ||

“जे आत्मा नाही, तेच जणू आत्म्याचा ‘मृत्यू’ ठरते. क्लेश, जरा आणि रोग—हे सर्व ‘मृत्यू’ म्हणतात; कारण ते देहाचा क्षय करतात. तरीही मोहामुळे लोक देहालाच आत्मा मानतात; हे मत अत्यंत अयोग्य आहे.”

अनात्माthe non-self (body)
अनात्मा:
Karta
TypeNoun
Rootअनात्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
आत्मनःof the self
आत्मनः:
TypeNoun
Rootआत्मन्
FormMasculine, Genitive, Singular
मृत्युःdeath
मृत्युः:
Karta
TypeNoun
Rootमृत्यु
FormMasculine, Nominative, Singular
क्लेशःaffliction/suffering
क्लेशः:
Karta
TypeNoun
Rootक्लेश
FormMasculine, Nominative, Singular
मृत्युःdeath
मृत्युः:
Karta
TypeNoun
Rootमृत्यु
FormMasculine, Nominative, Singular
जरामयःthe disease of old age (aging as an ailment)
जरामयः:
Karta
TypeNoun
Rootजरामय
FormMasculine, Nominative, Singular
आत्मानम्the self
आत्मानम्:
Karma
TypeNoun
Rootआत्मन्
FormMasculine, Accusative, Singular
मन्यतेthinks/considers
मन्यते:
TypeVerb
Rootमन्
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
मोहात्from delusion
मोहात्:
Apadana
TypeNoun
Rootमोह
FormMasculine, Ablative, Singular
तत्that (view/claim)
तत्:
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Nominative, Singular
असम्यक्incorrectly/not rightly
असम्यक्:
TypeIndeclinable
Rootअसम्यक्
परम्supreme/ultimate
परम्:
TypeAdjective
Rootपर
FormNeuter, Nominative, Singular
मतम्opinion/doctrine (what is thought)
मतम्:
TypeNoun
Rootमत
FormNeuter, Nominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma