Previous Verse
Next Verse

Shloka 28

बलीन्द्रसंवादः — Kāla, Anityatā, and the Limits of Agency

Mahābhārata 12.217

सूक्ष्मं विशेषणं तेषामवेक्षेच्छास्त्रचक्षुषा । देहान्तं परमं विद्याद्‌ विमुक्तमपरिग्रहम्‌ । अन्तरिक्षादन्यतरं धारणासक्तमानसम्‌,शास्त्रीय दृष्टिसे उन महात्माओंकी सूक्ष्म विशेषताको देखे। देहत्यागपर्यन्त नित्यमुक्त, अपरिग्रह, आकाशसे भी विलक्षण उस परब्रह्मका ज्ञान प्राप्त करे, जिसमें योगधारणाद्वारा मनको स्थापित किया जाता है

bhīṣma uvāca | sūkṣmaṃ viśeṣaṇaṃ teṣām avekṣec chāstra-cakṣuṣā | dehāntaṃ paramaṃ vidyād vimuktam aparigraham | antarīkṣād anyataraṃ dhāraṇāsakta-mānasam ||

शास्त्रचक्षूने त्या महात्म्यांचे सूक्ष्म लक्षण पाहावे. देहांतापर्यंत ज्याचे ज्ञान होते ते परमतत्त्व नित्य मुक्त, अपरिग्रह आणि आकाशापेक्षाही अधिक सूक्ष्म आहे—त्यातच धारणेद्वारे मन स्थिर केले जाते.

सूक्ष्मम्subtle (thing/aspect)
सूक्ष्मम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसूक्ष्म
FormNeuter, Accusative, Singular
विशेषणम्distinctive mark/characteristic
विशेषणम्:
Karma
TypeNoun
Rootविशेषण
FormNeuter, Accusative, Singular
तेषाम्of them
तेषाम्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
अवेक्षेत्should observe/should examine
अवेक्षेत्:
Karta
TypeVerb
Rootअव्-ईक्ष्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
शास्त्र-चक्षुषाwith the eye of scripture (scriptural insight)
शास्त्र-चक्षुषा:
Karana
TypeNoun
Rootशास्त्रचक्षुस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
देह-अन्तम्the end of the body (death)
देह-अन्तम्:
Karma
TypeNoun
Rootदेहान्त
FormMasculine, Accusative, Singular
परम्supreme/ultimate
परम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपर
FormNeuter, Accusative, Singular
विद्यात्should know/should understand
विद्यात्:
Karta
TypeVerb
Rootविद्
FormOptative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
विमुक्तम्liberated/free
विमुक्तम्:
Karma
TypeAdjective
Rootवि-मुक्त
FormNeuter, Accusative, Singular
अपरिग्रहम्non-possessive; without attachment/appropriation
अपरिग्रहम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअ-परिग्रह
FormNeuter, Accusative, Singular
अन्तरिक्षात्from/than the sky (space)
अन्तरिक्षात्:
Apadana
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष
FormNeuter, Ablative, Singular
अन्यतरम्different/other; distinct
अन्यतरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअन्यतर
FormNeuter, Accusative, Singular
धारणा-सक्त-मानसम्whose mind is attached to (yogic) concentration (dhāraṇā)
धारणा-सक्त-मानसम्:
Karma
TypeAdjective
Rootधारणासक्तमानस
FormNeuter, Accusative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
S
Shastra (scriptural teaching)
P
Paramam/Brahman (the Supreme)
A
Antariksha (space/sky)
D
Dharana (yogic concentration)