Shloka 6
इन्द्र–बलि संवादः
The Dialogue of Indra and Bali on Fortune, Humility, and Restraint
इन्द्रियाणां श्रमात् स्वप्नमाहु: सर्वगतं बुधा: । मनसस्त्वप्रलीनत्वात् तत् तदाहुर्निदर्शनम्
indriyāṇāṁ śramāt svapnam āhuḥ sarvagataṁ budhāḥ | manasas tv apralīnatvāt tat tad āhur nidarśanam ||
भीष्म म्हणाले— ज्ञानीजन सांगतात की विषयांशी सतत संलग्न राहून इंद्रिये थकली की सर्व प्राण्यांना अनुभवास येणारे स्वप्न प्रकट होते. त्या वेळी इंद्रिये लीन झाली तरी मनाचा लय होत नाही; म्हणून मन जे जे अनुभवते व दाखवते, त्यालाच ‘स्वप्न’ म्हणतात. या विषयात एक प्रसिद्ध दृष्टांतही सांगितला जातो.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Dreaming is explained as arising from the fatigue and withdrawal of the senses, while the mind remains active; the mind’s continued presentation of experiences is what is termed ‘dream’.
Bhishma, in his instructional discourse in the Shanti Parva, begins an explanation of sleep and dream and signals that a traditional illustrative example (nidarśana) will be given to clarify the point.