Shloka 2
जनकस्य मोक्षमार्गप्रश्नः तथा पञ्चशिखोपदेश-प्रस्तावः | Janaka’s Path to Liberation: Prelude to Pañcaśikha’s Instruction
यथाश्व॒त्थकणीकायामन्तर्भूतो महाद्रुम: । निष्पन्नो दृश्यते व्यक्तमव्यक्तात् सम्भवस्तथा,जैसे पीपलके छोटे-से बीजमें एक विशाल वृक्ष अव्यक्तरूपसे समाया हुआ है, जो बीजके उगनेपर वृक्षरूपमें परिणत हो प्रत्यक्ष दिखायी देता है, उसी प्रकार अव्यक्तसे व्यक्त जगतकी उत्पत्ति होती है
yathāśvatthakaṇīkāyām antarbhūto mahādrumaḥ | niṣpanno dṛśyate vyaktam avyaktāt sambhavas tathā ||
भीष्म म्हणाले—जसे अश्वत्थ (पिंपळ) यांच्या सूक्ष्म बीजात एक महावृक्ष अव्यक्त रूपाने अंतर्भूत असतो आणि अंकुर फुटल्यावर तोच वृक्ष व्यक्त होऊन स्पष्ट दिसतो; तसेच अव्यक्तातून व्यक्त जगताची उत्पत्ती होते.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The visible, differentiated world (vyakta) emerges from an unseen, subtle source (avyakta), just as a vast tree is present in potential within a minute seed and becomes perceptible only when it develops.
In the Śānti Parva’s instruction on higher principles, Bhīṣma explains to his listener a metaphysical point about origination, using a concrete natural analogy (seed and tree) to clarify how the manifest arises from the unmanifest.