Previous Verse
Next Verse

Shloka 29

Śānti-parva 206: Guṇa-hetu Moha, Kāma-krodha Chain, Indriya-utpatti, and Nirodha

सर्वैरय॑ चेन्द्रियै: सम्प्रयुक्तो देहं प्राप्त: पठडचभूताश्रय: स्यात्‌ । नासामर्थ्याद्‌ गच्छति कर्मणेह हीनस्तेन परमेणाव्ययेन,सम्पूर्ण इन्द्रियोंसे संयुक्त होकर यह देहधारी जीव पंचभूतस्वरूप शरीरके आश्रित हो जाता है। ज्ञान और उपासना आदिकी शक्तिके बिना वह केवल कर्मोद्वारा परमात्माको नहीं पाता। अतः वह उस अविनाशी परमेश्वरसे वंचित रह जाता है

sarvair eva indriyaiḥ samprayukto dehaṁ prāptaḥ pañcabhūtāśrayaḥ syāt | nāsāmarthyād gacchati karmaṇeha hīnas tena parameṇāvyayena ||

सर्व इंद्रियांशी संयुक्त असा हा देहधारी जीव पंचमहाभूत-आश्रित देहात वास करतो. पण सत्य ज्ञान व उपासना-जन्य सामर्थ्य नसल्यास, येथे केवळ कर्मकांडाने तो परमात्म्याला प्राप्त करत नाही; म्हणून तो त्या अव्यय परमेश्वरापासून वंचित राहतो.

सर्वैःwith all
सर्वैः:
Karana
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
इन्द्रियैःby/with the senses
इन्द्रियैः:
Karana
TypeNoun
Rootइन्द्रिय
FormNeuter, Instrumental, Plural
सम्प्रयुक्तःjoined/connected
सम्प्रयुक्तः:
TypeAdjective
Rootसम्-प्र-युज्
FormMasculine, Nominative, Singular
देहम्body
देहम्:
Karma
TypeNoun
Rootदेह
FormMasculine, Accusative, Singular
प्राप्तःhaving obtained/reached
प्राप्तः:
TypeAdjective
Rootप्र-आप्
FormMasculine, Nominative, Singular
पञ्चभूताश्रयःone whose support is the five elements / resting on the five elements
पञ्चभूताश्रयः:
TypeNoun
Rootपञ्चभूत-आश्रय
FormMasculine, Nominative, Singular
स्यात्would be / becomes
स्यात्:
TypeVerb
Rootअस्
FormOptative, 3rd, Singular, Parasmaipada
not
:
TypeIndeclinable
Root
असामर्थ्यात्due to inability
असामर्थ्यात्:
Apadana
TypeNoun
Rootअ-सामर्थ्य
FormNeuter, Ablative, Singular
गच्छतिgoes/attains
गच्छति:
TypeVerb
Rootगम्
FormPresent, 3rd, Singular, Parasmaipada
कर्मणाby action (alone)
कर्मणा:
Karana
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Instrumental, Singular
इहhere (in this world/condition)
इह:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootइह
हीनःdeprived/lacking
हीनः:
TypeAdjective
Rootहीन
FormMasculine, Nominative, Singular
तेनby that / because of that
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
परमेणby/with the supreme
परमेण:
Karana
TypeAdjective
Rootपरम
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
अव्ययेनimperishable
अव्ययेन:
Karana
TypeAdjective
Rootअव्यय
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
I
indriyas (senses)
D
deha (body)
P
pañcabhūtas (five elements)
P
parama/avyaya (the Supreme Imperishable)