Shloka 6
Yoga, Nārāyaṇa as Supreme Principle, and the Emanation of Categories
Sāṅkhya-Yoga Outline
यथा हिमवत: पार्श्व॑ पृष्ठ चन्द्रमसो यथा । न दृष्टपूर्व मनुजैर्न च तन्नास्ति तावता
bhīṣma uvāca | yathā himavataḥ pārśvaṁ pṛṣṭhaṁ candramaso yathā | na dṛṣṭapūrvaṁ manuṣyair na ca tan nāsti tāvatā ||
भीष्म म्हणाले—जसे हिमालयाचा दुसरा पार्श्व किंवा चंद्राचा पाठीमागचा भाग मनुष्यांनी पूर्वी पाहिलेला नाही; तरी त्यावरून ते अस्तित्वात नाहीत असे म्हणता येत नाही. तसेच सर्व भूतांच्या अंतरी वसणारा अंतर्यामी, ज्ञानस्वरूप आत्मा अत्यंत सूक्ष्म असल्याने डोळ्यांना दिसत नाही; म्हणून केवळ न दिसल्यामुळे आत्मा नाही असे म्हणू नये.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Non-perception is not non-existence: the Self (Ātman), present within all beings as the inner ruler and of the nature of consciousness, is too subtle for the eyes; therefore its invisibility cannot be used to deny its reality.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and higher knowledge, Bhishma teaches Yudhiṣṭhira using a concrete analogy (unseen sides of the Himalaya and the moon) to argue that the indwelling Self exists even though it is not directly seen.