Shloka 63
मनु-उपदेशः — भूत-उत्पत्ति, इन्द्रिय-निवृत्ति, तथा पर-स्वभाव-विवेकः
Manu’s Instruction on Elemental Origination, Sense-Withdrawal, and Discrimination of the Supreme Nature
लोक आतुरजनान् विराविण- स्तत्तदेव बहु पश्य शोचत: । तत्र पश्य कुशलानशोचतो ये विदुस्तदुभयं पदं सताम्
loke āturajanān virāviṇaḥ tattad eva bahu paśya śocataḥ | tatra paśya kuśalān aśocato ye vidus tad ubhayaṃ padaṃ satām ||
भीष्म म्हणाले—या लोकात भोगासक्तीमुळे जे लोक व्याकुळ राहतात, त्यांना नीट पाहा; स्त्री, पुत्र इत्यादींचा नाश किंवा वियोग झाला की ते फार शोक करतात आणि आक्रोश करीत रडतात. तसेच जे कुशल जन शोक करत नाहीत त्यांनाही पाहा—जे सारासार-विवेकात निपुण आहेत आणि सत्पुरुषांना प्राप्त होणारी दोन पदे, म्हणजे सगुण व निर्गुण उपासनेची फळे, जाणतात. या दोन्ही अवस्थांकडे पाहून, आपल्या कल्याणासाठी जो मार्ग हितकर वाटेल, त्याचाच आश्रय घ्या.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma contrasts ordinary people who grieve intensely over loss with the discerning who, knowing the higher aims available to the virtuous, remain free from sorrow; one should reflect on both and adopt the truly beneficial path.
In Shanti Parva’s instruction-setting, Bhishma is advising the listener to observe human reactions to loss and to learn from the composure of the wise, using this comparison to guide one’s own ethical and spiritual choice.