Shloka 25
Jñāna-yoga and Karma-phala: Manu–Bṛhaspati on Akṣara and the Limits of Mantra
त्वंकारं नामधेयं च ज्येष्ठानां परिवर्जयेत् । अवराणां समानानामुभयेषां न दुष्यति,अपनेसे बड़ोंका नाम लेकर या तू कहकर न पुकारे, जो अपनेसे छोटे या समवयस्क हों, उनके लिये वैसा करना दोषकी बात नहीं है
tvaṃkāraṃ nāmadheyaṃ ca jyeṣṭhānāṃ parivarjayet | avarāṇāṃ samānānām ubhayeṣāṃ na duṣyati ||
भीष्म म्हणाले—वडिलांना ‘तू’ म्हणणे किंवा नाव घेऊन हाक मारणे टाळावे. परंतु आपल्यापेक्षा लहान किंवा समवयस्क यांच्याबाबतीत तसे करणे दोन्ही बाजूंना दोषकारक मानले जात नाही. हा उपदेश सामाजिक व्यवहारात आदरयुक्त वाणीला धर्माचा भाग मानतो.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Respectful speech is part of dharma: do not address elders by name or with overly familiar ‘tvaṃ’; with juniors or equals, such address is not inherently blameworthy.
In Śānti Parva’s instruction on righteous conduct, Bhīṣma lays down a rule of etiquette and moral discipline regarding how one should speak to elders, equals, and juniors.