Shloka 9
Bhṛgu–Bharadvāja-saṃvāda: Vānaprastha-parivrājaka-ācāra, Abhaya-dharma, and Lokānāṃ Vibhāga (Śānti-parva 185)
Devanagari script
अद्रवत्वादनग्नित्वादभूमित्वादवायुत: । आकाश स्याप्रमेयत्वाद् वृक्षाणां नास्ति भौतिकम्,उनमें न तो द्रवत्व देखा जाता है, न अग्निका अंश, न पृथ्वी और वायुका ही भाग उपलब्ध होता है। आकाश तो अप्रमेय है; अतः वह भी वृक्षोंमें नहीं है, इसलिये वृक्षोंकी पाज्वभौतिकता नहीं सिद्ध होती है
Transliteration
adravatvād anagnitvād abhūmitvād avāyutaḥ | ākāśasyāprameyatvād vṛkṣāṇāṃ nāsti bhautikam ||
Translation
त्यांत न द्रवत्व दिसते, न अग्नीचा अंश; पृथ्वी व वायूचाही भाग उपलब्ध होत नाही. आकाश तर अप्रमेय आहे; म्हणून तेही वृक्षांत नाही—म्हणून वृक्षांची पाञ्चभौतिकता सिद्ध होत नाही.
Word by Word
अद्रवत्वात्because of non-liquidity
अद्रवत्वात्:
Apadana
TypeNoun
Rootअद्रवत्व
FormNeuter, Ablative, Singular
अनग्नित्वात्because of absence of fire-ness (no fire element)
अनग्नित्वात्:
Apadana
TypeNoun
Rootअनग्नित्व
FormNeuter, Ablative, Singular
अभूमित्वात्because of absence of earth-ness (no earth element)
अभूमित्वात्:
Apadana
TypeNoun
Rootअभूमित्व
FormNeuter, Ablative, Singular
अवायुतःbecause of absence of air/wind
अवायुतः:
Apadana
TypeNoun
Rootअवायु
FormMasculine, Ablative, Singular
आकाशस्यof ether/space
आकाशस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआकाश
FormNeuter, Genitive, Singular
अप्रमेयत्वात्because of being immeasurable/unknowable
अप्रमेयत्वात्:
Apadana
TypeNoun
Rootअप्रमेयत्व
FormNeuter, Ablative, Singular
वृक्षाणाम्of trees
वृक्षाणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवृक्ष
FormMasculine, Genitive, Plural
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
अस्तिis/exists
अस्ति:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
भौतिकम्material (made of elements)
भौतिकम्:
Karta
TypeAdjective
Rootभौतिक
FormNeuter, Nominative, Singular
Speaker
भरद्वाज उवाच
Characters & Entities
B
BharadvājaV
vṛkṣa (trees)Ā
ākāśa (space/ether)A
agni (fire)B
bhūmi (earth)V
vāyu (wind/air)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes