Shloka 12
जनक-राज्ञः मौण्ड्य-परिव्रज्या-विवादः
Janaka’s Renunciation Questioned; Discourse on Dāna and Detachment
तीनों वेदोंके ज्ञानमें बढ़े-चढ़े सहसरों ब्राह्मणों तथा इस सम्पूर्ण जगत्का भरण-पोषण करनेवाले होकर भी आज आप उन्हींके द्वारा अपना भरण-पोषण चाहते हैं ।।
śriyaṃ hitvā pradīptāṃ tvaṃ śvavat samprati vīkṣyase | aputrā jananī te ’dya kausalyā cāpatistvayā ||
अर्जुन म्हणाला—तीन वेदांचे ज्ञान असलेल्या सहस्रों ब्राह्मणांचे तुम्ही पालनकर्ता होता आणि या समस्त लोकाचेही पोषण तुम्हीच केले; तरी आज तुम्ही त्यांच्याच आधारावर आपला निर्वाह मागत आहात. तेजस्वी राजलक्ष्मी सोडून आता तुम्ही दारोदार भटकणाऱ्या कुत्र्यासारखे दिसता. तुम्ही जिवंत असतानाच तुमची माता जणू पुत्रहीन झाली आणि ही अभागी कौसल्या तुमच्यामुळे पतिहीन झाली आहे.
अजुन उवाच
Educational Q&A
Renunciation is not praised when it causes abandonment of rightful obligations; a ruler’s prosperity and position are to be upheld insofar as they sustain dependents and protect social and familial dharma.
Arjuna rebukes a royal figure for giving up kingship and living in a degraded, dependent state, arguing that this choice effectively leaves the mother ‘sonless’ and Kausalyā ‘husbandless’ despite the person still being alive.