Shloka 50

अव्यक्त-मानस-सृष्टिवादः

Doctrine of Creation from the Unmanifest ‘Mānasa’

Devanagari script

वृत्त एष ह॒दि प्रौढो मृत्युरेष मनोभव: । क्रोधो नाम शरीरस्थो देदहिनां प्रोच्यते बुचै:,हृदयसे उत्पन्न होनेवाला यह काम हृदयमें ही पुष्ट होता है, फिर यही मृत्युका रूप धारण कर लेता है। क्योंकि (जब इसकी सिद्धिमें कोई बाधा आती है, तब) दिद्दानोंद्वारा यही प्राणियोंके शरीरके भीतर क्रोधके नामसे पुकारा जाता है

Transliteration

vṛtta eṣa hṛdi prauḍho mṛtyur eṣa manobhavaḥ | krodho nāma śarīrastho dehināṃ procyate budhaiḥ ||

Translation

ब्राह्मण म्हणाले—मनापासून उत्पन्न झालेला काम हृदयातच उद्भवतो आणि तेथेच बळकट होतो; खरे तर तोच मृत्यूचे रूप धारण करतो. जेव्हा तो अडथळ्यामुळे आपल्या विषयास प्राप्त होऊ शकत नाही, तेव्हा देहधाऱ्यांच्या अंतःकरणात वसणाऱ्या त्याच शक्तीस ज्ञानी ‘क्रोध’ असे म्हणतात.

Word by Word

• {'vṛttaḥ': 'arisen, occurred, come to be', 'eṣaḥ': 'this (one/thing)', 'hṛdi': 'in the heart', 'prauḍhaḥ': 'grown, mature, powerful', 'mṛtyuḥ': 'death

• a death-like destroyer', 'manobhavaḥ': 'mind-born

• desire (kāma) arising from the mind', 'krodhaḥ': 'anger, wrath', 'nāma': 'by name

• called', 'śarīrasthaḥ': 'situated in the body', 'dehinām': 'of embodied beings', 'procyate': 'is said, is called', 'budhaiḥ': 'by the wise, by the learned'}

Speaker

ब्राह्मण उवाच

Characters & Entities

• ब्राह्मण (speaker)
• मनः (mind)
• हृदय (heart)
• मृत्यु (death)
• क्रोध (anger)
• देही (embodied beings)
• बुध (the wise)