Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

निर्वेदोपदेशः (Nirveda-Upadeśa) — Maṅki’s Dispassion and the Limits of Wealth-Seeking

तदनन्तर! जब प्रातःकाल हुआ तब राजधर्मने ब्राह्मणके सुखका उपाय सोचकर इस प्रकार कहा--'सौम्य! इस मार्गसे जाइये, आपका कार्य सिद्ध हो जायगा। यहाँसे तीन योजन दूर जानेपर जो नगर मिलेगा, वहाँ महाबली राक्षसराज विरूपाक्ष रहते हैं, वे मेरे महान्‌ मित्र हैं ।।

tad-anantaraṁ prātaḥkāle jāte rājadharmā brāhmaṇasya sukhopāyaṁ cintayitvā evam uvāca— “saumya, anena mārgeṇa gaccha; tava kāryaṁ siddhaṁ bhaviṣyati. ataḥ triyojana-dūre yāvat nagaraṁ prāpsyasi, tatra mahābalī rākṣasa-rājā virūpākṣaḥ vasati; sa mama mahān mitram. taṁ gaccha dvija-mukhya tvaṁ sa mad-vākya-pracoditaḥ; kāmān abhīpsitān tubhyaṁ dātā nāsty atra saṁśayaḥ.”

त्यानंतर पहाटे राजा धर्माने ब्राह्मणाच्या कल्याणाचा उपाय विचारून म्हटले— “सौम्या, याच मार्गाने जा; तुझे कार्य सिद्ध होईल. इथून तीन योजन दूर जे नगर आहे, तेथे महाबली राक्षसराज विरूपाक्ष राहतो; तो माझा महान मित्र आहे. हे द्विजश्रेष्ठा, त्याच्याकडे जा; माझ्या वचनाने प्रेरित होऊन तो तुला इच्छित धन देईल आणि तुझ्या मनोवांछित कामना पूर्ण करील—यात संशय नाही.”

तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
गच्छgo
गच्छ:
TypeVerb
Rootगम्
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
द्विजमुख्यO chief of the twice-born (best Brahmin)
द्विजमुख्य:
TypeNoun
Rootद्विजमुख्य
FormMasculine, Vocative, Singular
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormNominative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
मत्-वाक्य-प्रचोदितःimpelled by my words
मत्-वाक्य-प्रचोदितः:
TypeAdjective
Rootप्रचोदित (√चुद्/चोद्)
FormMasculine, Nominative, Singular
कामान्desired objects / wishes
कामान्:
Karma
TypeNoun
Rootकाम
FormMasculine, Accusative, Plural
अभीप्सितान्desired, wished-for
अभीप्सितान्:
TypeAdjective
Rootअभीप्सित (√आप्/ईप्स्)
FormMasculine, Accusative, Plural
तेto you
ते:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormDative, Singular
दाताgiver
दाता:
Karta
TypeNoun
Rootदातृ
FormMasculine, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
अस्तिis
अस्ति:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअत्र
संशयःdoubt
संशयः:
Karta
TypeNoun
Rootसंशय
FormMasculine, Nominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
K
King Dharma (Rājadharma)
A
a Brahmin (dvija)
V
Virūpākṣa (rākṣasa-king)
A
a city (nagara)
T
the path/route (mārga)
T
three yojanas (triyojana)