Shloka 34
Śānti-parva 168: Śoka-nivṛtti-buddhi (The Cognition that Reduces Grief) and Piṅgalā’s Nairāśya
Devanagari script
नास्ति नासीन्नाभविष्यद् भूतं कामात्मकात् परम् | एतत् सारं महाराज धर्मार्थावत्र संस्थितौ
Translation
सर्व प्राणी कामना करतात. कामनारहित प्राणी त्याहून भिन्न असा न कुठे आहे, न कधी होता, न पुढे होईल; म्हणून काम हाच त्रिवर्गाचा सार आहे. महाराज! धर्म आणि अर्थही याच्यातच स्थित आहेत.
Word by Word
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
अस्तिexists/is
अस्ति:
TypeVerb
Rootअस्
FormLat (present indicative), 3, singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
आसीत्was
आसीत्:
TypeVerb
Rootअस्
FormLan (imperfect), 3, singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
अभविष्यत्will be
अभविष्यत्:
TypeVerb
Rootभू
FormLrt (simple future), 3, singular
भूतम्a being/creature; anything existent
भूतम्:
Karta
TypeNoun
Rootभूत
Formneuter, nominative, singular
कामात्मकात्from (one) whose nature is desire
कामात्मकात्:
Apadana
TypeAdjective
Rootकामात्मक
Formmasculine, ablative, singular
परम्other/different; beyond
परम्:
Karta
TypeAdjective
Rootपर
Formneuter, nominative, singular
एतत्this
एतत्:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
Formneuter, nominative, singular
सारम्essence
सारम्:
Karta
TypeNoun
Rootसार
Formneuter, nominative, singular
महाराजO great king
महाराज:
TypeNoun
Rootमहाराज
Formmasculine, vocative, singular
धर्मdharma; righteousness
धर्म:
Karta
TypeNoun
Rootधर्म
Formmasculine, nominative, singular
अर्थौand artha (wealth/purpose) (dual form used with dharma as a pair)
अर्थौ:
Karta
TypeNoun
Rootअर्थ
Formmasculine, nominative, dual
अत्रhere; in this (principle)
अत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअत्र
संस्थितौare situated/established
संस्थितौ:
TypeVerb
Rootसंस्था
Formpast passive participle (kta), masculine, nominative, dual
Speaker
भीमयेन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes