Shloka 16

त्रिवर्गविचारः

Tri-varga Deliberation: Dharma, Artha, Kāma

Devanagari script

अकार्पण्यमसंरम्भ: संतोष: प्रियवादिता । अविहिंसानसूया चाप्येषां समुदयो दम:,क्षमा, धीरता, अहिंसा, समता, सत्यवादिता, सरलता, इन्द्रिय-विजय, दक्षता, कोमलता, लज्जा, स्थिरता, उदारता, क्रोधहीनता, संतोष, प्रिय वचन बोलनेका स्वभाव, किसी भी प्राणीको कष्ट न देना और दूसरोंके दोष न देखना--इन सद्गुणोंका उदय होना ही दम कहलाता है

Transliteration

bhīṣma uvāca | akāṛpaṇyam asaṃrambhaḥ santoṣaḥ priyavāditā | avihiṃsā anasūyā cāpy eṣāṃ samudayo damaḥ ||

Translation

भीष्म म्हणाले— कंजूषपणाचा अभाव, उतावळ्या आवेगाचा अभाव, संतोष, प्रिय वचन बोलण्याची सवय; तसेच अहिंसा आणि परनिंदा न करणे— या सर्वांचा एकत्र उदय हाच ‘दम’ (आत्मसंयम) होय।

Word by Word

• {'bhīṣma uvāca': 'Bhishma said', 'akāṛpaṇya (akārpaṇya)': 'non-miserliness

• absence of petty-mindedness', 'asaṃrambha': 'non-impulsiveness

• absence of violent excitement or rashness', 'santoṣa': 'contentment

• satisfaction', 'priyavāditā': 'pleasant speech

• speaking kindly and agreeably', 'avihiṃsā': 'non-injury

• non-violence toward living beings', 'anasūyā': 'non-carping

• freedom from envy and fault-finding', 'samudaya': 'arising together

• conjunction', 'dama': 'self-restraint

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma