Shloka 18
Bhīmasena’s Counsel on Grief, Inner Conflict, and the Duty of Kingship (भीमसेन-उपदेशः)
Devanagari script
दृष्टवा सभागतां कृष्णामेकवस्त्रां रजस्वलाम् । मिषतां पाण्डुपुत्राणां न तस्य स्मर्तुमहसि
Translation
पांडुपुत्रांच्या डोळ्यांदेखत सभेत एकवस्त्रधारिणी रजस्वला कृष्णा (द्रौपदी)ला आणले गेले—ते तुम्ही स्वतः पाहिले होते. मग त्या घटनेचे स्मरण तुम्हाला होऊ नये काय?
Word by Word
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Karma
TypeVerb
Rootदृश्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), parasmaipada (usage-neutral), non-finite
सभागताम्come to the assembly
सभागताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसभागत (सभा + गत)
FormFeminine, Accusative, Singular
कृष्णाम्Krishna (Draupadi)
कृष्णाम्:
Karma
TypeNoun
Rootकृष्णा
FormFeminine, Accusative, Singular
एकवस्त्राम्wearing a single garment
एकवस्त्राम्:
Karma
TypeAdjective
Rootएकवस्त्र (एक + वस्त्र)
FormFeminine, Accusative, Singular
रजस्वलाम्menstruating
रजस्वलाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootरजस्वला
FormFeminine, Accusative, Singular
मिषताम्while (they) were looking on
मिषताम्:
Adhikarana
TypeVerb
Rootमिष्
Formशतृ (present active participle), Masculine/Neuter (genitive plural form used), Genitive, Plural
पाण्डुपुत्राणाम्of the sons of Pandu
पाण्डुपुत्राणाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपाण्डुपुत्र
FormMasculine, Genitive, Plural
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
तस्यof that (event)
तस्य:
Apadana
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter/Masculine (contextual), Genitive, Singular
स्मर्तुम्to remember
स्मर्तुम्:
Karma
TypeVerb
Rootस्मृ
Formतुमुन् (infinitive), parasmaipada (usage-neutral), non-finite
अर्हसिyou ought / you deserve (to)
अर्हसि:
Karta
TypeVerb
Rootअर्ह्
Formलट् (present), Second, Singular, परस्मैपद
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes