Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

Śaraṇāgata-Atithi-Dharma in the Kapota Narrative (कपोत-आख्यानम्—शरणागतधर्मः)

उपशुष्कजलस्थाया विनिवृत्तसभाप्रपा । निवृत्तयज्ञस्वाध्याया निर्वषट्कारमज्ला,छोटे-छोटे जलाशय सर्वथा सूख गये। जलाभावके कारण पौंसले बंद हो गये। भूतलपर यज्ञ और स्वाध्यायका लोप हो गया। वषट्कार और मांगलिक उत्सवोंका कहीं नाम भी नहीं रह गया। खेती और गोरक्षा चौपट हो गयी, बाजार-हाट बंद हो गये। यूप और यज्ञोंका आयोजन समाप्त हो गया तथा बड़े-बड़े उत्सव नष्ट हो गये

upaśuṣka-jala-sthāyā vinivṛtta-sabhā-prapā | nivṛtta-yajña-svādhyāyā nirvaṣaṭkāram aṅgalā ||

भीष्म म्हणाले—भूमीवरील जलसाठे आटले होते; सभा आणि वाटसरूंच्या पाणपोया वापरातून गेल्या होत्या. यज्ञ व स्वाध्याय थांबले होते; आहुतीतील ‘वषट्’चा निनाद ऐकू येत नव्हता; मंगलकर्मे व उत्सव लोपले होते. पाण्याअभावी शेती व गोरक्षण उद्ध्वस्त झाले; बाजार-हाट बंद पडले; यूप निष्प्रयोज्य झाले आणि मोठे महोत्सव नष्ट झाले।

उपशुष्कdried up
उपशुष्क:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootउप-शुष्क (शुष्क)
FormFeminine, Locative, Singular
जलस्थायाin the water-reservoir/pond (lit. water-place)
जलस्थाया:
Adhikarana
TypeNoun
Rootजलस्था
FormFeminine, Locative, Singular
विनिवृत्तceased, stopped
विनिवृत्त:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootवि-नि-√वृत् (विनिवृत्त)
FormFeminine, Locative, Singular
सभाप्रपाpublic hall and water-shed/drinking-fountain (charity water-station)
सभाप्रपा:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसभाप्रपा
FormFeminine, Locative, Singular
निवृत्तstopped, discontinued
निवृत्त:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootनि-√वृत् (निवृत्त)
FormFeminine, Locative, Singular
यज्ञस्वाध्यायाof sacrifice and Vedic study
यज्ञस्वाध्याया:
Adhikarana
TypeNoun
Rootयज्ञस्वाध्याय
FormMasculine, Genitive, Singular
निर्वषट्कारम्devoid of vaṣaṭ-calls (ritual exclamations)
निर्वषट्कारम्:
Karma
TypeNoun
Rootनिर्वषट्कार
FormNeuter, Accusative, Singular
अज्लाunclear reading; possibly a noun describing the condition/state
अज्ला:
Karta
TypeNoun
Rootअज्ला (पाठभेद/अस्पष्ट)
FormFeminine, Nominative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
S
sabhā (assembly halls)
P
prapā (public drinking stations)
Y
yajña (sacrifices)
S
svādhyāya (Vedic study)
V
vaṣaṭkāra (ritual exclamation)
Y
yūpa (sacrificial post)