Shloka 104
Dasyu-maryādā and Buddhi-guided Rāja-nīti (दस्युमर्यादा तथा बुद्धिप्रधान-राजनीति)
Devanagari script
पिता हि राजा राष्ट्रस्य प्रजानां यो5नुकम्पन: । तस्मिन् मिथ्याविनीतो हि तिर्यग् गच्छति मानव:
Translation
जो राजा प्रजांवर सदैव करुणा ठेवतो, तो आपल्या राष्ट्रासाठी पित्याप्रमाणे आहे. त्याच्याप्रती जो खोटा विनय दाखवतो, तो मनुष्य परजन्मी तिर्यक्—पशु-पक्ष्यांच्या योनीत—जातो.
Word by Word
पिताfather
पिता:
Karta
TypeNoun
Rootपितृ
FormMasculine, Nominative, Singular
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
राजाking
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
राष्ट्रस्यof the kingdom/state
राष्ट्रस्य:
TypeNoun
Rootराष्ट्र
FormNeuter, Genitive, Singular
प्रजानाम्of the subjects/people
प्रजानाम्:
TypeNoun
Rootप्रजा
FormFeminine, Genitive, Plural
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
अनुकम्पनःcompassionate
अनुकम्पनः:
TypeAdjective
Rootअनुकम्पन
FormMasculine, Nominative, Singular
तस्मिन्towards/in him (that one)
तस्मिन्:
Adhikarana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Locative, Singular
मिथ्या-विनीतःfalsely humble/with feigned submission
मिथ्या-विनीतः:
TypeAdjective
Rootमिथ्याविनीत
FormMasculine, Nominative, Singular
हिindeed
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
तिर्यक्to an animal state/obliquely (as animal)
तिर्यक्:
TypeIndeclinable
Rootतिर्यक्
गच्छतिgoes/attains
गच्छति:
TypeVerb
Rootगम्
FormPresent, Third, Singular, Parasmaipada
मानवःa man/human
मानवः:
Karta
TypeNoun
Rootमानव
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
ब्रह्मदत्त उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Meter (Chandas)
Sandhi Notes