Shloka 6
Kośa-saṃjanana and Subtle Dharma
Treasury Formation and Fine-Grained Ethics
हीनकोशं॑ हि राजानमवजानन्ति मानवा: । न चास्याल्पेन तुष्यन्ति कार्यमप्युत्सहन्ति च,जिस राजाके पास धनका भण्डार नहीं है, उसकी साधारण मनुष्य भी अवहेलना करते हैं। उससे थोड़ा लेकर लोग संतुष्ट नहीं होते हैं और न उसका कार्य करनेमें ही उत्साह दिखाते हैं
hīna-kośaṁ hi rājānam avajānanti mānavāḥ | na cāsyālpena tuṣyanti kāryam apy utsahanti ca ||
ज्याचा कोश क्षीण आहे, त्या राजाचा सामान्य लोकही अवमान करतात. त्याच्याकडून थोडे मिळाले तरी ते समाधानी होत नाहीत, आणि त्याचे कार्य करण्यासही उत्साह दाखवत नाहीत.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler’s effectiveness depends not only on personal virtue but also on material resources: without a stable treasury, public respect declines, incentives fail, and administrative work loses momentum.
In the Shanti Parva’s instruction on rāja-dharma, Bhishma advises the king on practical statecraft, warning that a depleted treasury undermines both the people’s regard and their willingness to serve.