Daṇḍotpatti-kathana (Origin and Function of Daṇḍa) — वसुहोम–मान्धातृ संवाद
इत्येवं व्यवहारस्य व्यवहारत्वमिष्यते । महाराज! धर्मका ही दूसरा नाम व्यवहार है। लोकमें सतत सावधान रहनेवाले पुरुषके धर्मका किसी तरह लोप न हो
ity evaṁ vyavahārasya vyavahāratvam iṣyate | mahārāja! dharmakā hī dūsarā nāma vyavahāra hai | loke satata sāvadhāna rahanevāle puruṣa-ke dharma-kā kisī tarah lopa na ho, isīliye daṇḍa-kī āvaśyakatā hai, aur yahī us vyavahāra-kā vyavahāratvamḥ hai |
अशा रीतीने व्यवहाराचे ‘व्यवहारत्व’ असे मानले जाते. महाराज! धर्म हेच व्यवहाराचे दुसरे नाव आहे. लोकांत सतत सावध राहणाऱ्या पुरुषाचा धर्म कधीही लोप पावू नये, म्हणून दण्ड आवश्यक आहे; आणि हीच आवश्यकता व्यवहाराचे खरे व्यवहारत्व आहे.
भीष्म उवाच
Bhishma equates dharma with proper worldly conduct (vyavahāra) and argues that daṇḍa (punitive authority) is necessary to prevent dharma from declining in society; enforcement is what makes governance and legal practice effective.
In the Shanti Parva’s instruction on kingship and social order, Bhishma addresses the king (Yudhiṣṭhira) and explains why punishment and enforcement are integral to maintaining dharma in everyday social and legal life.