Shloka 38
Vyāghra–Gomāyu Saṃvāda (व्याघ्रगोमायु संवाद) — Testing Character Beneath Appearances
Devanagari script
मया सम्मन्त्र्य पश्चाच्च न हिंस्या: सचिवास्त्वया । मदीयानां च कुपितो मा त्वं दण्डं निपातये:,मुझसे सलाह लेनेके बाद यदि आपके पहलेके मन्त्रियोंकी भूल प्रमाणित हो तो भी उन्हें प्राणदण्ड न दीजियेगा तथा कभी क्रोधमें आकर मेरे आत्मीयजनोंपर भी प्रहार न कीजियेगा
Translation
माझ्याशी सल्लामसलत केल्यानंतर तुझ्या पूर्वीच्या मंत्र्यांची चूक सिद्ध झाली तरी त्यांना दंड देऊन पीडा करू नकोस; आणि रागाच्या भरात माझ्या आप्तजनांवरही दंडप्रहार करू नकोस.
Word by Word
मयाby me / with me
मया:
Karana
TypeNoun
Rootअस्मद्
Form—, Instrumental, Singular
सम्मन्त्र्यhaving consulted
सम्मन्त्र्य:
Adhikarana
TypeVerb
Rootसम् + मन्त्र्
FormAbsolutive (Gerund), —, —
पश्चात्afterwards
पश्चात्:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootपश्चात्
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
हिंस्याःyou should not harm / kill
हिंस्याः:
TypeVerb
Rootहिंस्
FormOptative (Vidhi-lin), Second, Singular, Parasmaipada
सचिवाःministers, counselors
सचिवाः:
Karta
TypeNoun
Rootसचिव
FormMasculine, Nominative, Plural
त्वयाby you
त्वया:
Karana
TypeNoun
Rootयुष्मद्
Form—, Instrumental, Singular
मदीयानाम्of my people / my own
मदीयानाम्:
Sambandha
TypeAdjective
Rootमदीय
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
कुपितःangered
कुपितः:
TypeAdjective
Rootकुपित
FormMasculine, Nominative, Singular
माdo not (prohibitive)
मा:
TypeIndeclinable
Rootमा
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypeNoun
Rootयुष्मद्
Form—, Nominative, Singular
दण्डम्punishment
दण्डम्:
Karma
TypeNoun
Rootदण्ड
FormMasculine, Accusative, Singular
निपातयेःyou should inflict / impose
निपातयेः:
TypeVerb
Rootनि + पत् (णिच्: पातय)
FormOptative (Vidhi-lin), Second, Singular, Parasmaipada
Speaker
शार्टूल उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes