Shloka 53
Kṣemadarśa–Kālakavṛkṣīya Saṃvāda: Counsel on Impermanence, Non-attachment, and Composure in Dispossession
महाह्नद: संक्षुभित आत्मनैव प्रसीदति । (इत्थं नरो5प्यात्मनैव कृतप्रज्ञ: प्रसीदति ।) एतदेवंगतस्याहं सुखं पश्यामि जीवितुम्
mahāhradaḥ saṁkṣubhita ātmanaiva prasīdati | itthaṁ naro 'py ātmanaiva kṛtaprajñaḥ prasīdati | etad evaṁgatasya ahaṁ sukhaṁ paśyāmi jīvitum |
भीष्म म्हणाले—जसा महान सरोवर ढवळून निघाला तरी आपल्या स्वभावानेच पुन्हा स्वच्छ होतो, तसाच स्थिर व शुद्ध बुद्धीचा मनुष्यही हादरला तरी आत्मबळानेच पुन्हा शांत व निर्मळ होतो. म्हणून, राजकुमार, तू या अवस्थेला येणे—म्हणजेच तुझ्या मनात अशा शुद्ध भावाचा उदय होणे—शुभ आहे. अशाच जीवनालाच मी खरे सुखमय मानतो.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
True clarity and peace are self-restored: even when the mind is disturbed, a person of steady wisdom (kṛtaprajña) returns to calm through inner discipline and the self’s own capacity for purification, like a lake settling back into clarity.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs a royal listener (addressed as “prince”), praising the emergence of pure, steady understanding and affirming that such an inwardly clarified life is the happiest and most auspicious way to live.