Shloka 8
उपायधर्म-सेनायोगः
Upāya-dharma and Senāyoga: Expedient Ethics & Army Deployment
सितपीतानि शस्त्राणि संनाहा: पीतलोहिता: । नानारञज्जनरक्ता: स्यु: पताका: केतवश्व ह,कुन्तीनन्दन! राजाको चाहिये कि वह गाय, बैल तथा अजगरके चमड़ोंसे हाथियोंकी रक्षाके लिये कवच बनवावे। इसके सिवा लोहेकी कीलें, लोहे, कवच, चँवर, चमकीले और पानीदार शस्त्र, पीले और लाल रंगके कवच, बहुरंगी ध्वजा-पताकाएँ, ऋष्टि, तोमर, खड्ग, तीखे फरसे, फलक और ढाल--इन््हें भारी संख्यामें तैयार कराकर सदा अपने पास रखे
sitapītāni śastrāṇi sannāhāḥ pītalohitāḥ | nānārañjanaraktāḥ syuḥ patākāḥ ketavaś ca ha, kuntīnandana |
भीष्म म्हणाले—शस्त्रे तेजस्वी असोत—पांढरी व पिवळी; आणि कवच पिवळ्या व लाल रंगाने रंगवलेली असोत. कुन्तीनन्दना! ध्वजा व केतू अनेक रंगांनी रंजित होऊन शोभून दिसोत. राजा अशी युद्धसामग्री मोठ्या प्रमाणात तयार करून नेहमी जवळ ठेवो, ज्यामुळे सेना व वाहने सुरक्षित राहून राज्य दृढ राहील.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler must practice prudent preparedness: maintaining well-equipped defenses and organized military resources is presented as part of rājadharma—protecting subjects and preserving order.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma addresses Yudhiṣṭhira and lists the kinds of military equipment—arms, armour, banners, and standards—that should be kept ready in abundance.