Shloka 343
न तथा तेन तप्यामि यथा राजंस्त्वयाद्य वै “राजन! नीच पाण्डवोंने अत्यन्त क्रूरतापूर्ण कर्मके द्वारा मेरे पिताका वध किया था; परंतु उसके कारण भी मैं उतना संतप्त नहीं हूँ, जैसा कि आज तुम्हारे वधके कारण मुझे कष्ट हो रहा है!
na tathā tena tapyāmi yathā rājan tvayādya vai
संजय म्हणाला—राजन्, त्या घटनेमुळे मी जितका संतप्त झालो नाही, तितका आज तुझ्या वधामुळे होत आहे; पित्याच्या वधानेही मला असा दाह झाला नव्हता, जसा तुझ्या वधाने होत आहे।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the hierarchy of suffering in human experience: present, intimate loss can outweigh even severe past injuries. It underscores how attachment and responsibility intensify grief, inviting reflection on the ethical cost of war and the personal weight of a ruler’s downfall.
Sañjaya addresses the king (contextually Dhṛtarāṣṭra) and compares two sources of pain: an earlier calamity versus the immediate anguish caused by the king’s death (or the catastrophe centered on him). Sañjaya emphasizes that today’s loss is the sharper torment.