Shloka 15
Saptasārasvata-tīrtha-prasaṅgaḥ | The Saptasārasvata Pilgrimage Account and the Maṅkaṇaka Narrative
कालज्ञानगतिश्ैव ज्योतिषां च व्यतिक्रम: । उत्पाता दारुणाश्वैव शुभाश्न जनमेजय,जनमेजय! वहाँ तपस्यासे पवित्र अन्तःकरणवाले महात्मा वृद्ध गर्गने सरस्वतीके उस शुभ तीर्थमें कालका ज्ञान, कालकी गति, ग्रहों और नक्षत्रोंक उलट-फेर, दारुण उत्पात तथा शुभ लक्षण--इन सभी बातोंकी जानकारी प्राप्त कर ली थी। उन्हींके नामसे वह तीर्थ गर्गस्रोत कहलाता है
kālajñānagatiś caiva jyotiṣāṃ ca vyatikramaḥ | utpātā dāruṇāś caiva śubhāś ca janamejaya ||
वैशंपायन म्हणाले— जनमेजया! सरस्वतीच्या त्या शुभ तीर्थस्थानी तपस्येने पवित्र अंतःकरण झालेल्या महात्मा वृद्ध गर्गांनी काळाचे ज्ञान, काळाची गती, ग्रह-नक्षत्रांची उलथापालथ, दारुण उत्पात आणि शुभ लक्षणे—या सर्वांचा यथार्थ बोध प्राप्त केला. त्यांच्या नावावरूनच ते तीर्थ ‘गर्गस्रोत’ म्हणून प्रसिद्ध झाले.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Austerity and inner purity are presented as foundations for higher discernment: the sage Garga, purified by tapas, gains insight into Kāla (Time) and the reading of auspicious and inauspicious signs, implying that moral-spiritual discipline supports clear perception of cosmic order.
In the tīrtha-context on the Sarasvatī, the narrator explains that the aged sage Garga acquired knowledge of Time’s course, astral irregularities, and omens at that sacred place; the site becomes known as Gargasrota, linking sacred geography with remembered sage-activity and foreshadowing events through portents.