Previous Verse
Next Verse

Shloka 87

Śalya-hatānantarāṇi: Madrarāja-padānugānāṃ praskandana and the Pandava counter-encirclement (शल्यहतानन्तराणि—मद्रराजपदानुगानां प्रस्कन्दनम्)

अश्वत्थामा ततो राज्ञा हताश्वं विरथीकृतम्‌ तमपोवाह हार्दिक्यं स्वरथेन युधिष्ठिरात्‌

aśvatthāmā tato rājñā hatāśvaṁ virathīkṛtam | tam apovāha hārdikyaṁ svarathena yudhiṣṭhirāt ||

संजय म्हणाला—यानंतर अश्वत्थाम्याने आपल्या रथाने, घोडे मारले गेल्यामुळे रथहीन झालेल्या हार्दिक्य (कृतवर्मा) याला राजा युधिष्ठिराजवळून दूर नेले. रणात हेच सख्यधर्म—उघडा पडलेल्या मित्राचे प्राण वाचवणे.

अश्वत्थामाAshvatthaman
अश्वत्थामा:
Karta
TypeNoun
Rootअश्वत्थामन्
FormMasculine, Nominative, Singular
ततःthen/from there
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
राज्ञाby the king
राज्ञा:
Karana
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Instrumental, Singular
हताश्वम्whose horses were slain
हताश्वम्:
Karma
TypeAdjective
Rootहताश्व
FormMasculine, Accusative, Singular
विरथीकृतम्made chariotless
विरथीकृतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविरथीकृत
FormMasculine, Accusative, Singular
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
अपोवाहcarried away/removed
अपोवाह:
TypeVerb
Rootअप + वह्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Parasmaipada
हार्दिक्यम्the son of Hrdika (Kritavarman)
हार्दिक्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootहार्दिक्य
FormMasculine, Accusative, Singular
स्वरथेनwith his own chariot
स्वरथेन:
Karana
TypeNoun
Rootस्वरथ
FormMasculine, Instrumental, Singular
युधिष्ठिरात्from Yudhishthira
युधिष्ठिरात्:
Apadana
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Ablative, Singular

संजय उवाच

A
Aśvatthāmā
H
Hārdikya (Kṛtavarmā)
Y
Yudhiṣṭhira
C
chariot
H
horses

Educational Q&A

Even amid violent conflict, a warrior’s immediate dharma includes safeguarding comrades who are suddenly exposed—here, removing a chariotless ally from imminent danger reflects loyalty, responsibility, and practical battlefield ethics.

Kṛtavarmā (Hārdikya) has lost his horses and is effectively without a fighting chariot near Yudhiṣṭhira. Aśvatthāmā brings his own chariot and pulls him away from Yudhiṣṭhira to save him and reposition him.