Shloka 54

त्रासनीं सर्वभूतानां स्वसैन्यपरिहर्षिणीम्‌ । मनुष्यलोके विख्यातां गिरिशृज्भविदारणीम्‌,उसमें सैकड़ों घंटियाँ लगी थीं, जिनका कलरव गूँजता रहता था। वह इन्द्रके वज्ञकी भाँति भयानक जान पड़ती थी। केंचुलसे छूटे हुए विषधर सर्पके समान वह सम्पूर्ण प्राणियोंके मनमें भय उत्पन्न करती थी और अपनी सेनाका हर्ष बढ़ाती रहती थी। उसमें हाथीके मद लिपटे हुए थे। पर्वतशिखरोंको विदीर्ण करनेवाली वह गदा मनुष्यलोकमें सर्वत्र विख्यात है

trāsanīṁ sarvabhūtānāṁ svasainyapariharṣiṇīm | manuṣyaloke vikhyātāṁ giriśṛṅgabhidāraṇīm ||

संजय म्हणाला—ती गदा सर्व प्राण्यांना त्रास देणारी आणि आपल्या सैन्याचा हर्ष वाढविणारी होती. मनुष्यलोकात ती सर्वत्र विख्यात होती आणि पर्वतशिखरे विदीर्ण करण्यास समर्थ अशी तिची कीर्ती होती.

त्रासनीम्terror; fright-causing (thing)
त्रासनीम्:
Karma
TypeNoun
Rootत्रासनी (स्त्री)
FormFeminine, Accusative, Singular
सर्वभूतानाम्of all beings
सर्वभूतानाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसर्वभूत (नपुं)
FormNeuter, Genitive, Plural
स्वसैन्यपरिहर्षिणीम्gladdening/cheering one’s own army
स्वसैन्यपरिहर्षिणीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootस्वसैन्य-परिहर्षिणी (स्त्री)
FormFeminine, Accusative, Singular
मनुष्यलोकेin the world of men
मनुष्यलोके:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमनुष्यलोक (पुं)
FormMasculine, Locative, Singular
विख्याताम्well-known; famed
विख्याताम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविख्यात (वि-ख्यात)
FormFeminine, Accusative, Singular
गिरिशृङ्गmountain-peak
गिरिशृङ्ग:
Karma
TypeNoun
Rootगिरि-शृङ्ग (नपुं)
FormNeuter, Accusative, Singular
विदारणीम्splitting; rending
विदारणीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootविदारणी (स्त्री) (वि-दार् + णी)
FormFeminine, Accusative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
M
mace (gadā)
O
own army (sva-sainya)
W
world of men (manuṣya-loka)
M
mountain peaks (giri-śṛṅga)

Educational Q&A

The verse highlights the ethical tension of war: the same instrument that boosts one side’s morale simultaneously becomes a source of terror for living beings. It implicitly points to how violence amplifies fear and pride, shaping collective behavior on the battlefield.

Sañjaya is describing a famed mace in vivid, hyperbolic terms—terrifying to all creatures, heartening to its wielder’s troops, and powerful enough to split mountain peaks—emphasizing its reputation and psychological impact in battle.