Shloka 20

Yudhiṣṭhira’s Lament and Kṛṣṇa’s Rudra-Cosmogony Explanation (सौप्तिक पर्व, अध्याय १७)

Devanagari script

भूतग्रामे विवृद्धे तु तुष्टे लोकगुरावपि । उदतिष्ठज्जलाज्ज्येष्ठ: प्रजाश्लेमा ददर्श सः,जब प्राणिसमुदायकी भलीभाँति वृद्धि हो गयी और लोकगुरु ब्रह्मा भी संतुष्ट हो गये, तब वे ज्येष्ठ पुरुष शिव जलसे बाहर निकले। निकलनेपर उन्होंने इन समस्त प्रजाओंको देखा

Translation

प्राणिसमुदाय चांगला वाढला आणि लोकगुरु ब्रह्माही संतुष्ट झाले, तेव्हा ज्येष्ठ पुरुष शिव जलातून वर उठले; बाहेर येताच त्यांनी त्या सर्व प्रजांना पाहिले।

Word by Word

भूतग्रामेin the multitude of beings

विवृद्धेhaving greatly increased

तुbut/indeed

तुष्टेwhen (he) was pleased

लोकगुरौin/when the teacher of the worlds (Brahmā)

अपिalso/even

उदतिष्ठत्arose, stood up, emerged

जलात्from the water

ज्येष्ठःthe eldest/senior one

प्रजाःcreatures, subjects

श्लेमाŚleman/Śleṣmā (a proper name; lit. phlegm)

ददर्शsaw

सःhe

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Character Dynamics

Dharma Sankata (Moral Dilemma)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Philosophical Teaching

Political Layer

Geographic Context

Meter (Chandas)

Sandhi Notes