Shloka 3
“पहलेकी बात है, राजा विराटकी कन्या और गाण्डीवधारी अर्जुनकी पुत्रवधू जब उपप्लव्यनगरमें रहती थी, उस समय किसी व्रतवान् ब्राह्मणने उसे देखकर कहा-- ।। परिक्षीणेषु कुरुषु पुत्रस्तव भविष्यति । एतदस्य परिक्षित्त्वं गर्भस्थस्य भविष्यति,“बेटी! जब कौरववंश परिक्षीण हो जायगा, तब तुम्हें एक पुत्र प्राप्त होगा और इसीलिये उस गर्भस्थ शिशुका नाम परीक्षित् होगा”
pūrvavṛttam idaṃ rājñi virāṭasya sutā tathā | gāṇḍīvadhāry arjunasya snuṣā copaplavye pure vasantīṃ vratavān brāhmaṇo dṛṣṭvā prāha— parikṣīṇeṣu kuruṣu putras tava bhaviṣyati | etad asya parikṣittvaṃ garbhasthasya bhaviṣyati ||
वैशंपायन म्हणाले—राजन्! ही पूर्वीची गोष्ट. उपप्लव्य नगरीत राहात असताना, गाण्डीवधारी अर्जुनाची सून झालेल्या विराटकन्येला पाहून एका व्रतधारी ब्राह्मणाने भविष्य सांगितले—‘कुरुवंश क्षीण झाल्यावर तुला पुत्र होईल; कुरू क्षीण असताना जन्म घेणार म्हणून गर्भस्थ बालकाचे नाव ‘परीक्षित्’ होईल.’
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even when a lineage seems destroyed by adharma and war, dharma reasserts continuity through rightful heirs; disciplined spiritual insight (a vratavān brāhmaṇa) frames suffering within a larger moral and cosmic order.
Vaiśampāyana recalls a prior moment in Upaplavya when a vow-observing brāhmaṇa foretells to Virāṭa’s daughter (Arjuna’s daughter-in-law) that after the Kuru line is greatly diminished, she will bear a son who will be named Parīkṣit because he is born when the Kurus are ‘parikṣīṇa’ (exhausted).