Shloka 20
सौप्तिकपर्व — धृष्टद्युम्नसारथिवृत्तान्तः
Report of the Night Raid and Yudhiṣṭhira’s Lament
ध्वजोत्तमाग्रोच्छितधूमकेतु शरार्चिषं कोपमहासमीरम् । महाथनुर्ज्यातलनेमिघोषं तनुत्रनानाविधशस्त्रहोमम्
dhvajottamāgrochchita-dhūmaketuḥ śarārciṣaṁ kopamahā-samīram | mahādhanuḥ-jyā-tala-nemi-ghoṣaṁ tanūtrā-nānāvidha-śastra-homam ||
महासमरात भीष्मरूपी अग्नी पांडव-सेनेला जाळीत असताना, उंच ध्वजांच्या शिखरांवर फडकणाऱ्या पताका जणू त्याचा धूर होत्या; बाणांचा वर्षाव त्याच्या ज्वाळा होत्या; आणि क्रोध हा प्रचंड वारा बनून त्या दाहाला भडकवीत होता. विशाल धनुष्याच्या प्रत्यंचेचा निनाद, तळहाताची थाप आणि रथचक्रांचा गडगडाट—हे सारे त्या अग्निदाहाच्या चटचट ध्वनीसारखे वाटत; कवच व नानाविध अस्त्र-शस्त्रे त्या अग्नीची आहुती होत होती.
सूत उवाच
Educational Q&A
The verse uses an extended fire-and-sacrifice metaphor to critique the moral dynamics of war: anger functions like a gale that magnifies destruction, and even those who withstand battle’s hardships can be undone by pramāda (carelessness). It implicitly urges vigilance and restraint, warning that wrath-driven conflict consumes indiscriminately.
Sūta describes the great battle as a raging conflagration: banners resemble smoke, arrows become flames, the sounds of bowstring and chariots become the crackle of fire, and armor and weapons are cast as offerings. The imagery evokes the Pāṇḍava forces being burned by a Bhīṣma-like blaze on the battlefield.