Previous Verse
Next Verse

Shloka 29

अध्याय १ — न्यग्रोधवनोपवेशनम् तथा द्रौणिनिश्चयः

Night at the Banyan and Drauṇi’s Resolve

रात्रिका प्रथम प्रहर बीत रहा था। उस भयंकर वेलामें दुःख और शोकसे संतप्त हुए कृतवर्मा, कृपाचार्य तथा अश्वत्थामा एक साथ ही आस-पास बैठ गये ।। तत्रोपविष्टा: शोचन्तो न्यग्रोधस्य समीपत: । तमेवार्थमतिक्रान्तं कुरुपाण्डवयो: क्षयम्‌,वटवृक्षके समीप बैठकर कौरवों तथा पाण्डव-योद्धाओंके उसी विनाशकी बीती हुई बातके लिये शोक करते हुए वे तीनों वीर निद्रासे सारे अंग शिथिल हो जानेके कारण पृथ्वीपर लेट गये। उस समय वे भारी थकावटसे चूर-चूर हो रहे थे और नाना प्रकारके बाणोंसे उनके सारे अंग क्षत-विक्षत हो गये थे

rātrikāḥ prathamaḥ praharaḥ vyatīto bhavati sma | tasmin bhīṣaṇe velāyāṃ duḥkhaśokasantaptāḥ kṛtavarmā kṛpācāryaś cāśvatthāmā ca sahaivopaviśya parasparaṃ samīpe niṣeduḥ | tatropaviṣṭāḥ śocanto nyagrodhasya (vaṭavṛkṣasya) samīpataḥ, kurupāṇḍavayoḥ kṣayam atikrāntam eva tam arthaṃ smṛtvā, nidrayā sarvāṅgaśithilībhāvāt pṛthivyāṃ śayānā babhūvuḥ | te tadā mahāśramaparītāḥ, nānāśarair aṅgaiḥ kṣata-vikṣatāś ca āsan |

रात्रीचा पहिला प्रहर सरत होता। त्या घोर वेळी दुःख व शोकाने संतप्त कृतवर्मा, कृपाचार्य आणि द्रोणपुत्र अश्वत्थामा एकत्रच जवळ बसले। वटवृक्षाजवळ बसून कौरव व पांडव योद्ध्यांच्या घडून गेलेल्या संहाराचीच आठवण काढीत ते शोक करू लागले; आणि मग निद्रेने अंग शिथिल झाल्याने ते भूमीवर आडवे पडले। त्या वेळी ते अतिशय थकून गेले होते आणि नानाविध बाणांनी त्यांची शरीरे क्षत-विक्षत झाली होती।

तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
उपविष्टाःhaving sat down / seated
उपविष्टाः:
Karta
TypeVerb
Rootउप-विश्
FormMasculine, Nominative, Plural, क्त (past passive participle)
शोचन्तःlamenting
शोचन्तः:
Karta
TypeVerb
Rootशुच्
FormMasculine, Nominative, Plural, शतृ (present active participle)
न्यग्रोधस्यof the banyan tree
न्यग्रोधस्य:
Adhikarana
TypeNoun
Rootन्यग्रोध
FormMasculine, Genitive, Singular
समीपतःnear
समीपतः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसमीप
तम्that
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
एवindeed / just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
अर्थम्matter / event
अर्थम्:
Karma
TypeNoun
Rootअर्थ
FormMasculine, Accusative, Singular
अतिक्रान्तम्passed / gone by
अतिक्रान्तम्:
Karma
TypeVerb
Rootअति-क्रम्
FormMasculine, Accusative, Singular, क्त (past passive participle)
कुरु-पाण्डवयोःof the Kurus and the Pandavas
कुरु-पाण्डवयोः:
Adhikarana
TypeNoun
Rootकुरु + पाण्डव
FormMasculine, Genitive, Dual
क्षयम्destruction
क्षयम्:
Karma
TypeNoun
Rootक्षय
FormMasculine, Accusative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
K
Kṛtavarmā
K
Kṛpācārya (Kṛpa)
A
Aśvatthāmā
K
Kuru warriors
P
Pāṇḍava warriors
N
Nyagrodha/vaṭa (banyan tree)
N
Night (first watch)
A
Arrows (śara)
E
Earth/ground (pṛthivī)