अध्याय १ — न्यग्रोधवनोपवेशनम् तथा द्रौणिनिश्चयः
Night at the Banyan and Drauṇi’s Resolve
रात्रिका प्रथम प्रहर बीत रहा था। उस भयंकर वेलामें दुःख और शोकसे संतप्त हुए कृतवर्मा, कृपाचार्य तथा अश्वत्थामा एक साथ ही आस-पास बैठ गये ।। तत्रोपविष्टा: शोचन्तो न्यग्रोधस्य समीपत: । तमेवार्थमतिक्रान्तं कुरुपाण्डवयो: क्षयम्,वटवृक्षके समीप बैठकर कौरवों तथा पाण्डव-योद्धाओंके उसी विनाशकी बीती हुई बातके लिये शोक करते हुए वे तीनों वीर निद्रासे सारे अंग शिथिल हो जानेके कारण पृथ्वीपर लेट गये। उस समय वे भारी थकावटसे चूर-चूर हो रहे थे और नाना प्रकारके बाणोंसे उनके सारे अंग क्षत-विक्षत हो गये थे
rātrikāḥ prathamaḥ praharaḥ vyatīto bhavati sma | tasmin bhīṣaṇe velāyāṃ duḥkhaśokasantaptāḥ kṛtavarmā kṛpācāryaś cāśvatthāmā ca sahaivopaviśya parasparaṃ samīpe niṣeduḥ | tatropaviṣṭāḥ śocanto nyagrodhasya (vaṭavṛkṣasya) samīpataḥ, kurupāṇḍavayoḥ kṣayam atikrāntam eva tam arthaṃ smṛtvā, nidrayā sarvāṅgaśithilībhāvāt pṛthivyāṃ śayānā babhūvuḥ | te tadā mahāśramaparītāḥ, nānāśarair aṅgaiḥ kṣata-vikṣatāś ca āsan |
रात्रीचा पहिला प्रहर सरत होता। त्या घोर वेळी दुःख व शोकाने संतप्त कृतवर्मा, कृपाचार्य आणि द्रोणपुत्र अश्वत्थामा एकत्रच जवळ बसले। वटवृक्षाजवळ बसून कौरव व पांडव योद्ध्यांच्या घडून गेलेल्या संहाराचीच आठवण काढीत ते शोक करू लागले; आणि मग निद्रेने अंग शिथिल झाल्याने ते भूमीवर आडवे पडले। त्या वेळी ते अतिशय थकून गेले होते आणि नानाविध बाणांनी त्यांची शरीरे क्षत-विक्षत झाली होती।
संजय उवाच