Shloka 42
पुनर्द्यूत-समाह्वानम्
Renewed Summons to the Dice-Game and Exile Wager
(इमं प्रश्नमिमे ब्रूत सर्व एव सभासद: । जितां वाप्यजितां वा मां मन्यध्वे सर्वभूमिपा: ।।) मेरे इस प्रश्चका सभी सभासद् उत्तर दें। राजाओ! आपलोग क्या समझते हैं? धर्मके अनुसार मैं जीती गयी हूँ या नहीं? वैशम्पायन उवाच तथा ब्रुवन्ती करुणं सुमध्यमा भर्तन् कटाक्ष: कुपितानपश्यत् | सा पाण्डवान् कोपपरीतदेहान् संदीपयामास कटाक्षपातै:,वैशम्पायनजी कहते हैं-जनमेजय! इस प्रकार करुण स्वरमें विलाप करती सुमध्यमा द्रौपदीने क्रोधमें भरे हुए अपने पतियोंकी ओर तिरछी दृष्टिसे देखा। पाण्डवोंके अंग-अंगमें क्रोधकी अग्नि व्याप्त हो गयी थी। द्रौपदीने अपने कटाक्षद्वारा देखकर उनकी क्रोधाग्निको और भी उद्दीप्त कर दिया
imaṃ praśnam ime brūta sarva eva sabhāsadaḥ | jitāṃ vāpy ajitāṃ vā māṃ manyadhve sarvabhūmipāḥ ||
vaśiṣṭhaḥ uvāca: tathā bruvantī karuṇaṃ sumadhyamā bhartṝn kaṭākṣaiḥ kupitān apaśyat | sā pāṇḍavān kopaparītadehān saṃdīpayām āsa kaṭākṣapātaiḥ ||
“माझ्या या प्रश्नाचे उत्तर या सभेतील सर्व सभासदांनी द्यावे. हे पृथ्वीपाल राजांनो, धर्मानुसार तुम्ही काय ठरविता—मी जिंकली गेली आहे की नाही?” वैशंपायन म्हणाले—अशा करुण स्वरात बोलत असताना सुमध्यमा द्रौपदीने पतींकडे तिरपा कटाक्ष टाकला आणि ते क्रोधाने जळत आहेत असे पाहिले. पांडवांचे देह आधीच रोषाने व्यापले होते; तिच्या तीक्ष्ण कटाक्षांनी त्या अग्नीला आणखी भडकविले।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds dharma as a public standard of judgment: even in a royal court, power and victory must be tested against ethical legitimacy. Draupadī’s question forces the assembly to confront whether a person can be treated as property through an unrighteous wager, making moral law superior to mere outcome.
In the Kaurava court after the dice game, Draupadī challenges the assembly to decide whether she has been lawfully ‘won.’ As she laments, she looks toward her husbands; seeing their suppressed fury, her sidelong glances intensify the Pāṇḍavas’ anger, heightening the tension in the hall.