Shloka 92

Nāradasya Rājadharma-praśnāḥ

Nārada’s Examination of Royal Ethics

Devanagari script

कच्चिन्न लोभान्मोहाद्‌ वा मानादू्‌ वापि विशाम्पते । अर्थिप्रित्यर्थिन: प्राप्तानू न पश्यसि कथंचन,नरेश्वर! कहीं ऐसा तो नहीं होता कि तुम अपने यहाँ आये हुए अर्थी (याचक) और प्रत्यर्थी (राजाकी ओरसे मिली हुई वृत्ति बंद हो जानेसे दुःखी हो पुनः उसीको पानेके लिये प्रार्थी)-की ओर लोभ, मोह अथवा अभिमानवश किसी प्रकार आँख उठाकर देखतेतक नहीं?

Transliteration

kaccin na lobhān mohād vā mānād vāpi viśāmpate | arthipratyarthinaḥ prāptān na paśyasi kathaṃcana, nareśvara |

Translation

नारद म्हणाले—हे प्रजापालक नरेश्वर! लोभ, मोह किंवा अभिमानामुळे कधी असे तर होत नाही ना की तुझ्याकडे आलेल्या अर्थी (याचक) व प्रत्यर्थी (पूर्वी दिलेली वृत्ती थांबल्याने पुन्हा मागणारे) यांच्याकडे तू पाहतही नाहीस?

Word by Word

कच्चित्whether (I hope not)

नnot

लोभात्from greed / due to greed

मोहात्from delusion / due to delusion

वाor

मानात्from pride / due to pride

वाor

अपिalso / even

विशाम्of the people/subjects

पतेO lord

अर्थिpetitioners / supplicants

प्रत्यर्थिनःcounter-petitioners / claimants (opponents in a suit)

प्राप्तान्who have come / arrived

नnot

पश्यसिyou see / you look at

कथंचनin any way / at all

नर-ईश्वरO king (lord of men)

Speaker

नारद उवाच

Characters & Entities

Nārada

nareśvara (the king addressed)

arthin (supplicants)

pratyarthin (returning petitioners)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes