Shloka 1
नकुलस्य प्रतीची-दिग्विजयः
Nakula’s Conquest of the Western Quarter
(दाक्षिणात्य अधिक पाठके ५८ श्लोक मिलाकर कुल ७९ श्लोक हैं) > तीतरके समान चितकबरे रंगवाले। एकोनत्रिशो<ड ध्याय: भीमसेनका फट जीतनेके लिये प्रस्थान और देशोंपर विजय पाना वैशम्पायन उवाच एतस्मिन्नेव काले तु भीमसेनो5पि वीर्यवान् । धर्मराजमनुप्राप्य ययौ प्राचीं दिशं प्रति
Vaiśampāyana uvāca: etasminn eva kāle tu Bhīmaseno 'pi vīryavān dharmarājam anuprāpya yayau prācīṃ diśaṃ prati, mahatā balacakreṇa pararāṣṭrāvamardinā; hasty-aśva-ratha-pūrṇena daṃśitena pratāpavān. vṛto bharataśārdūlo dviṣac-choka-vivardhanaḥ.
वैशंपायन म्हणाले—जनमेजया! त्याच वेळी पराक्रमी भीमसेनही धर्मराज युधिष्ठिरांकडे जाऊन त्यांची आज्ञा घेऊन पूर्व दिशेकडे निघाला. शत्रुराज्ये चिरडून टाकणाऱ्या, हत्ती-घोडे-रथांनी परिपूर्ण, शस्त्र-कवचांनी सज्ज अशा विशाल चक्राकार सेनेसमवेत तो गेला. अशा रीतीने भरतांचा शार्दूल, शत्रूंचा शोक वाढविणारा भीम पुढे सरकला.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds disciplined power under dharma: Bhīma does not act independently but approaches Dharmarāja and proceeds under royal authorization. Martial strength is framed as legitimate when aligned with rightful command and the larger political-ritual aim (the subjugation of rival kings as part of establishing just sovereignty).
As the campaigns for subduing surrounding regions begin, Bhīmasena receives Yudhiṣṭhira’s approval and marches east with a large, well-equipped army of elephants, horses, and chariots, intent on defeating and bringing hostile kingdoms under control.