Shloka 37
महाथनुर्धर: श्रीमानमित्रगणतापन: । पांचालराजकुमार, पांचाल महारथी और महामनस्वी पुरुषसिंह धृष्टद्युम्मन उन पैदल सैनिकोंका संहार करके भीमसेनको आगे किये शीघ्र ही वहाँ दिखायी दिये। वे महाधनुर्धर, तेजस्वी और शत्रुसमूहोंको संताप देनेवाले हैं ।। पारावतसवर्णाश्वं कोविदारमयध्वजम्
sañjaya uvāca |
mahā-dhanurdharaḥ śrīmān mitra-gaṇa-tāpanaḥ |
pāñcāla-rāja-kumāraḥ pāñcāla-mahā-rathī ca mahā-manāḥ puruṣa-siṃhaḥ dhṛṣṭadyumnaḥ sa padāti-sainyān saṃhṛtya bhīmasenaṃ puraskṛtya śīghraṃ tatra dṛśyate |
sa mahā-dhanurdharaḥ tejasvī ca śatru-samūha-tāpanaḥ ||
pārāvata-savarṇāśvaṃ kovidāra-maya-dhvajam |
संजय म्हणाला—श्रीमान महाधनुर्धर, शत्रुसैन्याला संताप देणारा पाञ्चालराजकुमार, पाञ्चालचा महारथी, महामनस्वी पुरुषसिंह धृष्टद्युम्न पायदळाचा संहार करून भीमसेनाला पुढे ठेवून शीघ्र तेथे दिसून आला. तो महान धनुर्धर, तेजस्वी आणि शत्रुगणांना पीडा देणारा होता. त्याचे घोडे पारव्याच्या रंगाचे होते आणि ध्वज कोविदार-काष्ठाचा होता.
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights kṣatriya-dharma in practice: disciplined leadership under pressure, swift action after protecting one’s side, and the ethical ideal of placing a powerful protector (Bhīma) at the forefront to safeguard the army while pursuing victory.
Sañjaya describes Dhṛṣṭadyumna—Pāñcāla’s prince and a foremost chariot-warrior—who, after slaughtering enemy foot-soldiers, advances rapidly with Bhīma leading, and is identified by his dove-colored horses and kovidāra-made banner.