Shloka 29
अध्याय ९ — कर्णस्य प्रहारः, योधयुग्मनियोजनम्, शैनेय-कैकेययोर्युद्धविन्यासः
यथा हि शकुनिं गृह छित्त्वा पक्षी च संजय,तथाहमपि सम्प्राप्तो लूनपक्ष इव द्विज: । सूत! जैसे खेलते हुए बालक किसी पक्षीको पकड़कर उसकी दोनों पाँखें काट लेते और प्रसन्नतापूर्वक उसे छोड़ देते हैं। फिर पंख कट जानेके कारण उसका उड़कर कहीं जाना सम्भव नहीं हो पाता। उसी कटे हुए पंखवाले पक्षीके समान मैं भी भारी दुर्दशामें पड़ गया हूँ
yathā hi śakuniṁ gṛhe chittvā pakṣī ca sañjaya, tathāham api samprāpto lūna-pakṣa iva dvijaḥ |
धृतराष्ट्र म्हणाले—संजय! जसा घरात पकडलेल्या पक्ष्याचे पंख मुले खेळता-खेळता कापून टाकतात आणि आनंदाने त्याला सोडून देतात, तसाच मीही कापलेल्या पंखांच्या द्विजाप्रमाणे या अवस्थेला येऊन पोहोचलो आहे. पंख कापल्यामुळे तो जिथे इच्छा तिथे उडू शकत नाही; तसेच आपल्या घरच्या कर्मफळांनी बांधला जाऊन मी घोर दुर्दशेत पडलो आहे.
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse uses a vivid simile to express how moral and political failures can leave a person powerless: when one’s own household’s choices lead to ruin, the resulting suffering feels like having one’s ‘wings’ cut—unable to move freely, correct the course, or escape consequences.
Dhṛtarāṣṭra speaks to Sañjaya in anguish during the war reports. He compares his present condition to a bird whose wings have been cut and then released—alive but incapable of flight—signaling his despair and sense of helplessness amid the calamity befalling his sons and kingdom.