Shloka 42

द्रौणिस्तदपि राजेन्द्र भल्लै: क्षिप्रं महारथ:,राजेन्द्र! शीघ्रतापूर्वक हाथ चलानेवाले सुदृढ़ आयुधधारी वीर महारथी अअभ्वत्थामाने समरांगणमें अनेक भल्लोंद्वारा रथसे उतरनेके पहले ही धृष्टद्युम्मकी उस ढाल-तलवारको भी काट दिया। यह एक अद्भुत-सी बात हुई

sañjaya uvāca |

drauṇis tad api rājendra bhallaiḥ kṣipraṁ mahārathaḥ |

rājendra śīghratāpūrvaka-hasta-cālanavān sudṛḍhāyudha-dhārī vīra-mahārathī aśvatthāmā samara-aṅgaṇe anekaiḥ bhallaiḥ rathād avarohituṁ pūrvam eva dhṛṣṭadyumnasya tāṁ ḍhāla-tālavāraṁ api ciccheda |

etad adbhutam iva abhavat ||

राजेंद्र! तरीही महारथी द्रोणपुत्र अश्वत्थाम्याने अनेक भल्लांनी, धृष्टद्युम्न रथातून उतरण्यापूर्वीच, त्याची ढाल व तलवार छेदून टाकली—हे जणू अद्भुतच होते.

द्रौणिःDrona's son (Ashvatthaman)
द्रौणिः:
Karta
TypeNoun
Rootद्रौणि
FormMasculine, Nominative, Singular
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
राजेन्द्रO king of kings
राजेन्द्र:
TypeNoun
Rootराजेन्द्र
FormMasculine, Vocative, Singular
भल्लैःwith sharp arrows (bhallas)
भल्लैः:
Karana
TypeNoun
Rootभल्ल
FormMasculine, Instrumental, Plural
क्षिप्रम्quickly
क्षिप्रम्:
TypeAdjective
Rootक्षिप्र
FormNeuter, Accusative, Singular
महारथःthe great chariot-warrior
महारथः:
Karta
TypeNoun
Rootमहारथ
FormMasculine, Nominative, Singular

संजय उवाच

S
Sanjaya
D
Dhritarashtra
A
Ashvatthama (Drauni)
D
Dhrishtadyumna
B
battlefield
C
chariot
B
broad-headed arrows (bhalla)
S
shield
S
sword

Educational Q&A

The verse highlights how extraordinary skill and speed in war can abruptly overturn an opponent’s readiness; it also underscores the grim momentum of battle, where prowess intensifies violence and drives the conflict toward harsher consequences.

Sanjaya reports to Dhritarashtra that Ashvatthama, using many broad-headed arrows, swiftly severs Dhrishtadyumna’s shield and sword before Dhrishtadyumna can even get down from his chariot—an act described as astonishing.