Shloka 144
अर्जुनस्य शीघ्रप्रयाणं भीम-शकुनियुद्धं च
Arjuna’s Rapid Advance and the Bhīma–Śakuni Encounter
एवमेष क्षयो वृत्तस्तावकानां परै: सह | क्रूरो विशसनो घोरो राजन दुर्मन्त्रिते तव,राजन! इस प्रकार आपकी कुमन्त्रणाके फलस्वरूप शत्रुओंके साथ आपके योद्धाओंका यह विनाशकारी, भयंकर एवं क्रूरतापूर्ण संग्राम हुआ
evam eṣa kṣayo vṛttas tāvakānāṃ paraiḥ saha | krūro viśasano ghoro rājan durmantrite tava ||
संजय म्हणाला—हे राजन्, अशा प्रकारे शत्रूंशी एकत्रच तुझ्या लोकांचा हा क्षय झाला। हा संग्राम अत्यंत क्रूर, संहारक आणि भयंकर होता—तुझ्या कुमंत्रणाचाच परिणाम।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights moral causality in statecraft: a ruler’s misguided counsel and unethical policy (durmantrita) ripen into collective ruin. It frames war’s horror not as fate alone but as a consequence of flawed judgment and adharma in leadership.
Sanjaya reports to King Dhritarashtra that a devastating and terrifying slaughter has occurred—specifically the destruction of Dhritarashtra’s forces along with the enemy in the ongoing Kurukṣetra war—attributing this calamity to the king’s own ill-advised decisions.