Shloka 32
कर्णवधार्थं धनञ्जयस्य प्रतिज्ञा — Arjuna’s resolve for Karṇa’s defeat
Devanagari script
बभौ बल तद्विमुक्तं पादबन्धाद विशाम्पते । मेघवृन्दाद् यथा मुक्तो भास्करस्तापयन् प्रजा:
Translation
प्रजानाथ! पादबन्धातून मुक्त झाल्यावर ते सैन्य असे शोभून दिसू लागले, जसे मेघसमूहातून मुक्त झालेला भास्कर प्रजांना ताप देत देत प्रकाशमान होतो.
Word by Word
बभौshone, appeared splendid
बभौ:
Karta
TypeVerb
Rootभा (धातु)
Formलिट् (परोक्शभूत/परफेक्ट), प्रथम, एकवचन, परस्मैपद
बलम्the army/force
बलम्:
Karta
TypeNoun
Rootबल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसक, प्रथमा, एकवचन
तत्that
तत्:
Karta
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसक, प्रथमा, एकवचन
विमुक्तम्released, freed
विमुक्तम्:
Karta
TypeAdjective
Rootवि + मुच् (धातु) → विमुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formनपुंसक, प्रथमा, एकवचन
पादबन्धात्from the binding of the feet
पादबन्धात्:
Apadana
TypeNoun
Rootपादबन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन
विशाम्पतेO lord of the people
विशाम्पते:
TypeNoun
Rootविशाम्पति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन
मेघवृन्दात्from the mass/cluster of clouds
मेघवृन्दात्:
Apadana
TypeNoun
Rootमेघवृन्द (प्रातिपदिक)
Formनपुंसक, पञ्चमी, एकवचन
यथाjust as
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
मुक्तःfreed, released
मुक्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootमुच् (धातु) → मुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भास्करःthe sun
भास्करः:
Karta
TypeNoun
Rootभास्कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तापयन्heating, scorching
तापयन्:
Karta
TypeVerb
Rootतप् (धातु) → तापयत् (शतृ-कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रजाःthe creatures/subjects
प्रजाः:
Karma
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
Speaker
संजय उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes