Shloka 323
कर्णेन युधिष्ठिरानीकविदारणम् / Karṇa’s Breach of Yudhiṣṭhira’s Battle-Line
योक्त्राणि चक्रुर्वाहानां रोहकांस्तत्र कण्टकान् । इन्द्र
yoktrāṇi cakrur vāhānāṁ rohakāṁs tatra kaṇṭakān
दुर्योधन म्हणाला—त्यांनी घोड्यांसाठी योक्त्र (जू/हार्नेस) तयार केले, तसेच तेथे लगामांचे काटे व नियंत्रणासाठी अंकुशासारखी साधनेही घडवली. इंद्र, वरुण, यम आणि कुबेर—हे चार लोकपाल त्या रथाचे घोडे झाले; सिनीवाली, अनुमति, कुहू आणि राका—या अधिष्ठात्री देव्या जूचे रूप झाल्या; आणि त्यांच्या अधिकारी देवता लगामांचे तीक्ष्ण नियंत्रक (काटे) बनले।
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The passage uses divine-chariot imagery to highlight how control, power, and momentum in war can be mythologized. Ethically, it cautions that interpreting extraordinary power as divine sanction can feed arrogance and weaken self-restraint—precisely the inner discipline (dharma) needed amid violence.
Duryodhana describes (or alludes to) the outfitting of a chariot’s horse-gear—harnesses, reins, and sharp driving implements—while the broader context poetically personifies cosmic deities as components of the chariot team, presenting the war-machine as backed by supernatural forces.