Shloka 686
भीष्मस्य मध्याह्नयुद्धवर्णनम् / Mid-day Battle Description: Bhīṣma Engaged by the Pāñcālas
वैदूर्यमणिदण्डैश्व॒ पतितैरड्कुशै: शुभै: । उनके कारण वह युद्धस्थल जलके स्रोत बहानेवाले पर्वतोंसे युक्त-सा प्रतीत होता था। वहाँ नाना प्रकारके रंगवाले कम्बल
vaidūryamaṇidaṇḍaiś ca patitair aṅkuśaiḥ śubhaiḥ |
संजय म्हणाला—तेथे वैदूर्यमणीने जडविलेल्या दांड्यांचे शुभ, सुन्दर अंकुश तुटून पडलेले व सर्वत्र विखुरलेले होते। त्या बहुमोल राजोपकरणांचे धुळीत पडलेले दर्शन रणभूमीला जणू जलस्रोत वाहणाऱ्या पर्वतप्रदेशासारखे भासवत होते—जणू राजवैभव युद्धाने मोडून प्रवाहांसारखे पसरले होते।
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores impermanence: objects of royal control and luxury—meant to signify order, mastery, and prosperity—lie discarded in war. It hints at the ethical cost of conflict, where even symbols of governance become debris.
Sañjaya describes the battlefield’s aftermath: splendid elephant-goads with jewel-inlaid handles have fallen and lie scattered, contributing to a vivid picture of shattered martial and royal equipment strewn across the ground.