Previous Verse
Next Verse

Shloka 34

Adhyāya 92: Irāvanta-śoka, punaḥ-pravṛttiḥ saṅgrāmasya

Arjuna’s grief and the battle’s renewed intensity

निज्द्रिश्न श्वसद्धिश्व कूजद्धिश्व गतासुभि: । हयैर्बभौ नरश्रेष्ठ नानारूपधरैर्धरा,राजन! वहाँ गिरते हुए घोड़ोंकी लाशोंसे सारी पृथ्वी पट गयी। किन्हींकी जीभ निकल आयी थी, कोई लंबी साँस खींच रहे थे, कोई धीरे-धीरे अव्यक्त शब्द करते और कितनोंके प्राण निकल गये थे। नरश्रेष्ठट इस प्रकार विभिन्न रूपधारी घोड़ोंसे आच्छादित होनेके कारण इस पृथ्वीकी अद्भुत शोभा हो रही थी

niśvasadbhir kūjadbhir gatāsubhiś ca hayair babhau naraśreṣṭha nānārūpadharair dharā | rājan |

संजय म्हणाला—हे राजन्, तेथे काही घोडे दीर्घ श्वास घेत होते, काही मंद अस्पष्ट आवाज काढत होते, आणि बरेचसे प्राणहीन झाले होते। हे नरश्रेष्ठ, नानारूपधारी घोड्यांनी आच्छादित झाल्यामुळे ती धरा एक विचित्र व भयाण शोभा धारण करीत होती।

निःश्वसत्breathing out, exhaling
निःश्वसत्:
Karana
TypeAdjective
Rootनिः-श्वस् (धातु) → निःश्वसत् (वर्तमान कृदन्त)
FormMasculine, Instrumental, Plural
श्वसत्breathing, panting
श्वसत्:
Karana
TypeAdjective
Rootश्वस् (धातु) → श्वसत् (वर्तमान कृदन्त)
FormMasculine, Instrumental, Plural
कूजत्making indistinct sounds, moaning
कूजत्:
Karana
TypeAdjective
Rootकूज् (धातु) → कूजत् (वर्तमान कृदन्त)
FormMasculine, Instrumental, Plural
गतासुभिःwith life-breath gone; dead
गतासुभिः:
Karana
TypeAdjective
Rootगत (√गम्) + असु (प्राण)
FormMasculine, Instrumental, Plural
हयैःby/with horses
हयैः:
Karana
TypeNoun
Rootहय
FormMasculine, Instrumental, Plural
बभौshone, appeared splendid
बभौ:
Karta
TypeVerb
Root√भा (दीप्तौ) लिट्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular
नरश्रेष्ठO best of men
नरश्रेष्ठ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootनर + श्रेष्ठ
FormMasculine, Vocative, Singular
नानारूपधरैःassuming various forms/appearances
नानारूपधरैः:
Karana
TypeAdjective
Rootनाना + रूप + धर
FormMasculine, Instrumental, Plural
धराःthe earth
धराः:
Karta
TypeNoun
Rootधरा
FormFeminine, Nominative, Singular
राजन्O king
राजन्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Vocative, Singular

संजय उवाच

S
Sañjaya
K
King (Dhṛtarāṣṭra, implied by address rājan)
H
horses (haya)
E
earth/ground (dharā)